Tegenstroom

De privatisering in Colombia gaat gepaard met serieuze beweringen over corruptie en ongerechtvaardigde voordelen voor multinationals. Een groot deel van de overheidsgoederen wordt overgedragen aan Spaanse bedrijven, die al veel van de geprivatiseerde financiële en elektriciteitssectoren beheersen. De reikwijdte van dergelijke ontwikkelingen kan worden omschreven als de ‘tweede Spaanse kolonisering.’

Tijdens de crisis van de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw moest Colombia, een land met grote olievoorraden, olie importeren voor 35 dollar per vat. Dit viel samen met het beleid van multilaterale ontwikkelingsbanken om gemakkelijk leningen te verstrekken voor enorme waterkrachtprojecten in de regio, in dit geval bevorderd door de immense watervoorraad van het land. Colombia vergrootte dus de schulden aan het buitenland om enorme dammen en reservoirs in het gebied van de Andes aan te leggen. In het midden van de jaren tachtig, toen Colombia een olie-exporterend land was geworden, stortte de internationale olieprijs in en bleef de rente op de schulden doorlopen.

Nadat in 1991 de nieuwe grondwet was ingevoerd, begon het proces van privatisering van energiegoederen. Er was wettelijke herstructurering nodig om marktconcurrentie mogelijk te maken, die verondersteld was gericht te zijn op grotere efficiëntie. In de praktijk betekende het de grootscheepse overgave van een extreem strategische sector. De zogenoemde elektriciteitswet (Ley Eléctrica) uit 1994 vergemakkelijkte het proces met nieuwe argumenten voor privatisering, zoals een veronderstelde klantonvriendelijke en corrupte bureaucratie die, naast bijdragen aan de inefficiëntie en breekbaarheid van de nieuwe nationale energie-infrastructuur, de bedrijfskosten in sommige gevallen wel tot meer dan 300% liet stijgen. Dit was waar, maar slechts voor een beperkt aantal door de overheid beheerde energiebedrijven.

Het privatiseringsproces zorgde voor wat nationale schandalen, zoals de El Guavio waterkrachtaffaire, die in Colombia bekendstaat als het ‘commerciële debacle van de eeuw.’ De bouw van El Guavio begon in de jaren tachtig met een lening van 359 miljoen van de Wereldbank. Na tien jaar en veel verhalen over corruptie, te hoge rekeningen en een slechte administratie, was het eerste deel van het project in 1993 afgerond, tegen 2,4 miljard dollar kosten, plus nog eens 140 miljoen dollar die nodig was voor de tweede fase.

Drie maanden later moest het door de staat beheerde bedrijf Interconexión Electrica S.A. (ISA) 40% van zijn aandelen in El Guavio verkopen aan de regering van het hoofdstedelijk district (Bogota), voor slechts 240 miljoen dollar waarin werd voorzien door een lening van de IABD. Met andere woorden, na een opgetelde investering van meer dan 2,4 miljard dollar bleef ISA over met slechts 30% van de originele investering. In drie maanden tijd was het bedrijf gedwongen om 720 miljoen dollar weg te geven, zonder daarvoor enig voordeel terug te krijgen.

Tijdens de installatie van de eerste fase van El Guavio had president César Gaviria verordend dat, om verder mismanagement te voorkomen, de energiesector overgeheveld zou worden naar de private sector. Daarom konden het Spaanse Endesa en het Chileense Enersis (geassocieerd met Endesa) in 1997 een pakket kopen dat bestond uit de waterkrachtcentrales El Guavio (1150 MW), Guaca (311 MW), Colegio (300 MW), Paraiso (270 MW), Laguneta (72MW), Salto II (70 MW) en Canoas (45 MW), plus de waterkrachtcentrales Zipa II (38 MW) and Zipa III, IV and V (ieder 66 MW). Kort gezegd betaalden Endesa en Enersis slechts 951 miljoen dollar voor een werkzame energiecapaciteit was van 2454 MW, meer dan 60% van de totale nationale capaciteit, tegen minder dan de helft van de prijs van alleen al El Guavio. Deze buitensporige privatisering hield in dat er dure faciliteiten werden weggegeven waarvoor alle Colombianen hadden betaald, aan een buitenlandse groep ondernemingen, zonder enig voordeel wat betreft uitbreiding van de energie-infrastructuur, verbeteringen in de kwaliteit van leven of een betere energievoorziening. Integendeel, er zijn dagelijks stroomstoringen en de prijzen zijn omhooggegaan.

Het verhaal is nog niet ten einde. De regering bereidt nu de privatisering van veertien regionale nutsbedrijven voor, tegelijk met de nationale bedrijven voor transport en distributie, die op het moment worden beheerd door ISA, dat naar ieders mening een van de meest winstgevende bedrijven van Colombia is.