Momenteel wordt radioactief afval uit kerncentrales vaak bovengronds opgeslagen, in afwachting van een definitieve oplossing. Niemand weet of die oplossing ooit gevonden zal worden. Ondanks tientallen jaren intensief onderzoek zijn er alleen nog maar nieuwe technieken ontwikkeld die in de praktijk weinig opleveren.

Het is tegenwoordig mogelijk om plutonium, het meest giftige kernafval, opnieuw als brandstof te gebruiken. Maar na een ingewikkeld en risicovol proces blijft daarbij weer nieuw radioaktief afval over.

Stralingsduur halveren
Pogingen om de stralingsduur van radioactiviteit te halveren zijn tot nu toe alleen in theoretische modellen gelukt. Of deze modellen in de praktijk standhouden is nog uiterst onzeker. Wel is zeker, dat het een hele dure techniek wordt, waarvoor alle bestaande kerncentrales door nieuwe types centrales moeten worden vervangen. En voor reeds bestaand afval uit de huidige kerncentrales is deze techniek niet toepasbaar.

Definitieve opslag?
Tienduizenden kilo's hoog- en middel actief afval liggen wereldwijd opgeslagen bij kerncentrales, in depots, in de woestijn, vlak bij steden, dorpen, agrarische gebieden of op plekken waar 'alleen' natuur te vinden is.

Er is geen enkel land ter wereld dat een oplossing heeft voor het afval. Voorstanders van kernenergie beweren dat het bijna zo ver is. Dit horen we al bijna 50 jaar. Wij vinden het een regelrecht schandaal om dit soort afval te blijven produceren terwijl je nog geen idee hebt wat je er mee aanmoet. Er zijn wereldwijd tientallen miljarden dollars gespendeerd aan de zoektocht naar de minst slechte oplossing. Er zijn complete veldslagen om uitgevochten. Duizenden transporten vinden jaarlijks plaats (met alle risico's van dien) omdat tijdelijke opslagplaatsen vol raken, de lokale bevolking zich verzet en de overheid in arren moede dan maar weer een nieuwe tijdelijke locatie aanwijst.

In Amerika wordt al 15 jaar zeer intensief gedebatteerd over 'Yucca Mountain' als definitieve opslaglocatie. De Amerikaanse nucleare industrie blijft zeggen dat het bijna geregeld is. Niets is minder waar. Oorspronkelijk was gepland om 'Yucca' ruim zeven jaar geleden in gebruik te nemen. Het heeft de Amerikaanse belastingbetaler al 7 miljard dollar gekost en er ligt nog niet 1 vat in de mijn. Er is veel wetenschappelijke twijfel over de veiligheid van de opslagmethode. Na jaren van onderzoek moest erkend worden dat het gebied onderhevig is aan vulkanische activiteit. De meest recente grote vulkanische uitbarsting vond 'slechts' 5000 jaar geleden plaats. En het afval moet voor minstens 240.000 jaar volledig onbereikbaar en veilig worden opgeborgen...

Gedwongen door de onrust die ontstond toen bleek dat 'Yucca' misschien wel iets te makkelijk naar voren werd geschoven als opslag stond de Amerikaanse overheid het toe dat meer en onafhankelijker wetenschappers mochten meedenken. En er kwamen weer nieuwe feiten aan het licht... de kans dat het afval in contact komt met grondwater is veel groter dan gedacht, de kans op spontane kettingreacties (en dus eventueel kernexplosies) bleek veel groter... toekomstige klimaatverandering kan leiden tot een totaal ander klimaat (met veel neerslag bijvoorbeeld ) waardoor de opslag helemaal onder water kan lopen en het radioactieve materiaal verspreid wordt...

In de omgeving van 'Yucca' zijn meer dan 700 testen uitgevoerd met atoomwapens (atoomproeven). In 1997 werd nog ontdekt dat radioactief materiaal, afkomstig van die testen, zich in minder dan 40 jaar, via grondwater, naar de diepe ondergrond in 'Yucca' had verplaatst. Hiermee werd in feite bewezen dat er veel meer beweging (van water met name) in de diepe ondergrond plaatsvond dan men altijd had beweerd. In de criteria staat bijvoorbeeld als harde eis dat er in elk geval in de eerstkomende 10.000 jaar geen beweging van grondwater in of uit 'Yucca' mag plaatsvinden...

Behalve wetenschappelijke twijfel is er ook veel politiek verzet - ook uit de partij van Bush. Wetgeving, inspraakprocedures en discussies zullen nog minimaal 5 jaar duren - en gedurende dat hele proces kan er nog van alles misgaan... het verzet tegen 'Yucca' als opslag groeit. Ook vanuit de staten waardoor de 77.000 ton afval vervoerd moet gaan worden...

Bovendien; op dit moment is al duidelijk dat de VS (zonder nieuwe kerncentrales) 30% meer radioactief afval zal produceren dan er ooit maximaal in 'Yucca' opgeslagen zou kunnen worden.

Hergebruik Plutonium
In de jaren 70 van de vorige eeuw dacht de nucleaire industrie dat het mogelijk was een perpetuum mobile te creëren; uit opgebrande splijtstofstaven kon weer brandstof gehaald worden die in een snelle kweekreactor (Kalkar) weer elektra kon produceren.
Het is anders gelopen. De techniek van de snelle kweekreactor heeft volledig gefaald. Maar de consequentie is wel dat er in het verleden gekozen werd voor opwerking als tussenstap (noodzakelijk om plutonium en uranium te scheiden uit de gebruikte splijtstofstaven - zie ook schema cyclus kernenergie) Opwerking is de meest vervuilende stap uit de cyclus. De opwerkingsfabrieken in La Hague (Frankrijk) en Sellafield (Engeland) zijn berucht om hun vervuiling van de aangrenzende zeeën.

Schema cyclus kernenergie

Omdat de techniek van de kweekreactor niet werkt - en dat ook niet zal gaan doen - was er geen reden meer om op te werken. Maar de meeste kernenergielanden (inclusief Nederland) zijn er lang mee doorgegaan; en omdat er langlopende contracten waren afgesloten maar ook om niet te hoeven erkennen dat er volledig onnodig ooit gekozen is voor opwerking.

Nu zitten we met tonnen afval uit de opwerkingsfabrieken; van elkaar gescheiden plutonium en uranium. Plutonium is de meeste giftige en radioactieve stof die we kennen. Het is uiterst moeilijk hanteerbaar en extreem gevaarlijk als het in verkeerde handen valt. En dus wordt er voor gekozen om het pu. en het uranium weer bij elkaar te mengen.... tot zogenaamde MOX-brandstof (Mixed Oxide fuel)

Het verhaal is dan dat deze MOX-brandstof weer gebruikt kan worden in kerncentrales als brandstof om opnieuw elektra te maken. Dit is toch weer wat ingewikkelder dan gedacht en ons voorgespiegeld...
Om een kerncentrale geschikt te maken voor het gebruik van MOX moet er veel aan gesleuteld worden. Dit is kostbaar, technisch ingewikkeld en roept allerlei nieuwe vragen omtrent veiligheid op. Wereldwijd zijn er maar een paar kerncentrales die MOX kunnen gebruiken. En dus is er veel te veel en raakt men het aan de straatstenen niet kwijt; de producerende landen moeten er geld op toeleggen om het kwijt te raken..

Borssele heeft even overwogen een poging te doen zich om te laten bouwen tot MOXgebruiker (al was het maar om het sprookje in stand te houden dat de centrale zorgt voor het oplossen van het door haar zelf veroorzaakte pu.-probleem) Uiteindelijk besefte men dat dit niet gaat.

Het meest treurige aan het hele verhaal is wel dat er - na gebruik van MOX in een kerncentrale - zelfs weer meer afval overblijft. Weliswaar is dit dan gemengd (pu en ur) maar het blijft radioactief afval dat minstens 240.000 jaar gevaarlijk blijft.

Stralingsduur halveren?
Gedwongen door de publieke opinie (zonder 'oplossing' voor het afval geen nieuwe kerncentrales) wordt er door de nucleaire industrie al decennia lang gezocht naar een methode om de halfwaardetijd (de periode waarna een element de helft van zijn radioactiviteit kwijtraakt) van radioactief afval te verminderen. Als dit lukt kun je dit zo ver doorvoeren dat afval dat oorspronkelijk voor 240.000 jaar levensgevaarlijk is, na talloze bewerkingen, misschien nog 'maar' voor enige duizenden jaren bewaakt hoeft te worden.

Ook deze route (transmutatie- en actiniden-onderzoek) heeft al vele honderden miljoenen euro's gekost. En, hoewel min of meer vaststaat dat het in theorie zou moeten kunnen (sic!) is toepassing van de techniek nog decennia en miljarden euro's van ons vandaan. In dit verband is het wel aardig om Staatssecretaris van Geel te citeren die - in een recente brief aan de Tweede Kamer over het Nederlandse beleid tav. radioactief afval - het volgende laat opschrijven over de route van het actiniden-onderzoek:

"In het kabinetsstandpunt van 1993 inzake het "Opbergen van afval in de diepe Ondergrond" wordt aangegeven dat ook alternatieven voor ondergrondse berging zoals met name "partitioning en transmutation" (P&T) - waarbij langlevende radioactieve isotopen worden omgezet in korter levende elementen - dienen te worden bestudeerd. Het CORA rapport neemt ten aanzien hiervan duidelijk positie in door te stellen dat de vorm waarin het hoogradioactieve afval zich bevindt (een glasmatrix) zich nauwelijks leent tot verdere bewerkingen. Voorts is dit proces niets anders dan een geavanceerde vorm van splijtstofopwerking, die zich bovendien ten dele nog in een zeer experimenteel stadium bevindt. Uit een in opdracht van VROM uitgevoerd onderzoek naar de milieuhygiënische aspecten van P&T 2 blijken er voorshands meer nadelen dan voordelen aan te zijn verbonden. Ook in internationale consensus documenten worden er bij de betekenis van P&T kanttekeningen geplaatst 3 . P&T blijft, zelfs wanneer het verder wordt ontwikkeld tot een betrouwbare en operationele techniek, de beperking houden dat een bepaald deel van het afval niet in kortlevende isotopen kan worden omgezet (iedere scheidings- en reactiestap genereert weer nieuw afval). Wel kan er in principe een aanzienlijke vermindering van het langlevende deel mee worden bereikt. Een laatste overweging is dat P&T onderzoek slechts betekenis kan hebben voor een nieuw kernenergieprogramma, hetgeen hier niet aan de orde is. De conclusie is dan ook onontkoombaar dat onderzoek naar "partitioning en transmutation", mede gelet op de vorm waarin het Nederlandse radioactieve afval zich bevindt, geen rol kan spelen voor de risicoreductie".

Het staat er soms wat ingewikkeld maar het komt er op neer dat erkend wordt dat het (in de komende decennia) niet werkt, in elk geval verdomd duur is, EN (dat wordt maar al te vaak verzwegen) eventueel alleen toepasbaar zou kunnen zijn voor nieuw nog te produceren kernafval dat NIET opgewerkt of verMOXt is.

En dat geldt voor vrijwel al het afval; omdat er geen toekomst is voor kweken en nauwelijks toekomst voor MOX-brandstof is een heel groot deel van het afval dat uit de opwerkingsfabrieken komt verglaasd. En daar kunnen ze niet meer bij en dus kan het nooit geschikt worden gemaakt voor transmutatie of actinidenverbranding. Bovendien zou er - om nieuw afval wel geschikt te maken voor de actiniden-techniek - een nieuw soort opwerkingsfabriek gebouwd moeten worden...

Dus; alleen als we doorgaan met kernenergie (meer kerncentrales), de uitgewerkte splijtstofstaven in een nieuw soort fabriek (die nog niet bestaat) laten opwerken zou het dan ontstane afval in een verre toekomst misschien zodanig bewerkt kunnen worden dat het niet 240.000 maar zeg 120.000 jaar levensgevaarlijk blijft..

Tja...

Meer lezen?

Over MOX:
http://www.antenna.nl/wise/469-470/index.html

Over kernafval en ethiek; waarom denken wij eigenlijk afval te mogen produceren waar honderden toekomstige generaties nog last van zullen hebben?
http://www.laka.org/teksten/afval/1-afval-ethiek-00/ingang-ethiek.html

Over de geschiedenis van de speurtocht naar een oplossing van het Nederlandse afval (bijgewerkt tot 1993)
http://www.laka.org/teksten/dossier-93/05-afval-time-line.html

Over de verschillende methoden die bestudeerd (zijn) om afval op te bergen:
http://www.laka.org/teksten/dossier-93/05-afval-kader.html