Tegenstroom

Kernenergie is duur, maar dat zie je niet terug in de prijs, omdat veel kosten worden afgewenteld op de overheid of gewoon niet worden meegerekend. In een geliberaliseerde markt, waarin de overheid niet subsidieert en alle kosten worden meegerekend, zou de prijs van kernenergie veel hoger uitvallen.

Enorme investeringen

Voor de bouw van een kerncentrale zijn enorme investeringen nodig die pas na lange tijd worden terugverdient. Particuliere investeerders willen dan ook alleen meedoen als de overheid met grote subsidies en garanties over de brug komt. Ook de bescherming van nucleaire installaties tegen diefstal en terrorisme wordt door de overheid betaald.

Onbetaalde rekeningen

Een kostenpost die niemand voor zijn rekening neemt is bijvoorbeeld het herstel van schade die wordt aangericht bij het delven van uranium. Radioactief restmateriaal blijft daardoor gewoon open en bloot aan de oppervlakte liggen.

Veruit de grootste kostenpost van kernenergie zal zijn, om het radioactief afval voor duizenden jaren van mens en milieu af te schermen. Kerncentrales zetten hiervoor geld opzij, maar het is onmogelijk te voorspellen of dat genoeg is. Waarschijnlijk leggen we een flink deel van de rekening voor kernenergie neer bij onze achterkleinkinderen.

Wat kost het om een kerncentrale te bouwen? Zelfs dat is niet zo makkelijk te achterhalen. Er zijn in de afgelopen jaren nauwelijks meer kerncentrales gebouwd. De laatste centrale die in het westen aan het net gekoppeld (1999) werd is Civeaux, in Frankrijk. Aan de bouw van deze centrale werd in 1991 begonnen.

Met name de bouw van de kerncentrale zelf bepaald de hoge kosten van het uiteindelijke product. In het geval van kernenergie maakt de bouw namelijk 75% van de totale kosten uit (ter vergelijking; voor een gascentrale is dit 25%).

Dit betekent onder andere dat de initiële investering heel hoog is; een bedrijf moet meteen een enorm bedrag op tafel kunnen leggen om een kerncentrale te kunnen bouwen. En kostenbesparingen kunnen eigelijk alleen behaald worden in het resterende kwart van de totale kosten (exploitatie, personeel, brandstof) En dan speelt ook nog mee dat een kerncentrale allesbehalve flexibel kan opereren in een grillige markt; even afschakelen als de prijzen voor elektra laag zijn is er niet bij...

Onderzoek van het Internationaal Energie Agentschap (IEA, niet te verwarren met de IAEA) uit 1998 toont aan dat in alle OECD landen elektra uit kerncentrales duurder is dan uit bv. gas- en kolencentrales. Wereldwijd gemiddeld is kernenergie 15% duurder dan gasvermogen en 6% duurder dan elektra uit kolen.

Prognoses voor de kosten van een kerncentrale worden gemaakt op basis van aannames, bijvoorbeeld over de te verwachten bouwtijd. En die blijken telkens opnieuw te optimistisch te worden ingeschat. In dit verband is het aardig om een overzicht te geven van de reactoren die nu in aanbouw zijn, wereldwijd. Het gaat dan om een staatje waarmee de IAEA, de belangenorganisatie voor kernenergie, vol trots wil aantonen dat er nog wel degelijk een groei in het aandeel kernenergie te verwachten is. Het enige dat wij toegevoegd hebben is het aantal jaren dat verstreken is sinds aan de bouw werd begonnen. Gigantische vertragingen die voor een deel van de reactoren ook zeker zal leiden tot afstel.

In 1971 werd in Amerika de kosten van de bouw van een kerncentrale geschat op 345 miljoen dollar. In 1980 was dit bijgesteld; een kerncentrale zou minstens 3,2 miljard dollar kosten. Dit had, behalve met nieuwe inzichten op het gebied van veiligheid, vooral te maken met de enorm lange bouwtijd. En die is in een werkelijk geliberaliseerde markt alleen maar van groter belang geworden, investeerders willen niet het risico lopen dat er pas na minimaal tien jaar begonnen kan worden met de aflossing. Overigens is er in Amerika sinds 1978 geen nieuwe kerncentrale meer besteld...

Zonder forse overheidssubsidies zullen er nooit meer kerncentrales gebouwd worden. Het Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology (het MIT, die overigens wel zegt dat kernenergie nodig zal zijn om het broeikaseffect te beteugelen en ook heeft uitgerekend hoeveel centrales er dan gebouwd moeten worden: alleen al om het huidige aandeel van kernenergie aan de productie van elektriciteit in stand te houden zouden er de komende 50 jaar wereldwijd 1000 nieuwe kerncentrales gebouwd moeten worden...) heeft de meest recente berekeningen gemaakt voor de kosten van kernvermogen. Zelfs als kernenergie mee zou mogen profiteren van klimaatbeleid (bijvoorbeeld door subsidie te krijgen als relatief CO2-arme energiedrager en mee te mogen doen met het handelssysteem voor CO2-emissies) blijven de kosten veel hoger dan van andere energiedragers. Nieuwe centrales, als ze in serie gebouwd kunnen worden en niet gehinderd worden door te lange vergunningsperikelen (in Amerika is het recht op inspraak van belanghebbenden recent verregaand beperkt) kunnen, aldus de studie, elektra maken voor 6,7 dollarcent per kilowattuur. Een gascentrale komt uit op 4,2 dollarcent per zelfde eenheid. Overigens geldt dit dan ook nog alleen voor de Amerikaanse situatie waarin niet gekozen wordt voor opwerking. Als dat wel gedaan wordt is een kilowattuur uit een kerncentrale nog eens 4,5 keer zo duur.

Zie voor de hele studie: http://web.mit.edu/nuclearpower

Verborgen kosten

In de huidige geliberaliseerde energiemarkt zou kernenergie geen directe subsidie meer krijgen. Maar hoe zit het dan met verborgen kosten die nog wel door de overheid (belastingbetalers) worden gedragen.

Als na een terroristische aanslag alle kerncentrales ter wereld extra beveiligd worden (complete raketlanceerinstallaties om de centrale heen) drukken de kosten daarvan niet op de prijs van de elektra.
Een windmolen hoeft echt niet zo beveiligd te worden... zelfs gas- en oliecentrales werden niet zo beveiligd.
Als er een transport van plutonium van Japan naar Engeland plaatsvindt varen er twee marineschepen mee. De kosten daarvan worden niet doorberekent aan het elektriciteitsbedrijf dat er voor kiest dit materiaal te vervoeren.

Als er iets enorm misgaat in een kerncentrale is die verzekerd voor de schade .. en daar betaalt ze premie voor en die wordt wel meegerekend in de bepaling van de prijs van een kilowattuur. Behalve dan dat een kerncentrale zich maar tot een beperkt bedrag zelf hoeft te verzekeren. Borssele is verzekerd voor schade tot maximaal 700 miljoen euro. Eventuele vervolgschade wordt afgedekt door... de staat. Onder andere omdat geen verzekeringsmaatschappij het hele risico wil dekken - of de premies zouden zo hoog worden dat de prijs van atoomstroom sterk zou stijgen...

Enig idee wat de ramp in Tsjernobyl (Ukraine, 1986) gekost heeft? Of zelfs het grote ongeluk in Harrisburg? (VS, 1978)

Afvalopslag

De kerncentrales (ook Borssele) sparen geld voor afvalopslag. Alleen, we weten nog helemaal niet wat dat gaat kosten. Het moet immers voor een periode van 240.000 jaar veilig worden opgeborgen. Dat is lastig voorspellen en berekenen.

Nu spaart Borssele geld voor de eerste periode van 100 jaar (opslag bij de COVRA in Zeeland) Wie de kosten voor definitieve berging gaat betalen?? U raadt het al; de overheid

De Europese Unie heeft een speciale pot met subsidiegelden voor kernenergie; het EURATOM-budget.
4 Miljard euro die onder zeer gunstige condities uitgeleend worden aan kernenergieprojecten. Als het niet terugkomt is het ook goed, het wordt immers vooral ingezet om Oost-Europese kerncentrales (in toetredingslanden) 'veiliger' te maken. Hoezo 'level playing field'

Zie voor meer informatie over EURATOM: http://www.foeeurope.org/activities/Nuclear/Euratom_conference.htm

Veel meer recente informatie over de precieze kosten van (het langer openhouden van) Borssele vindt u in het rapport van Profundo, hieronder als PDF.