Tegenstroom

Het ontbreekt niet aan kennis en mogelijkheden om het klimaatprobleem op te lossen met schone energie. Het ontbreekt aan de politieke wil om een ander energiebeleid te voeren.

Ook bij de opwekking van kernenergie komt het broeikasgas kooldioxide vrij. Met name bij het verrijkingsproces, dat nodig is om uranium geschikt te maken als kernbrandstof, wordt veel fossiele brandstof gebruikt. Daardoor is de bijdrage van kernenergie aan klimaatverandering per eenheid elektriciteit ongeveer vergelijkbaar met die van een moderne gascentrale.

Maar kernenergie is vooral erg vuil omdat bij de opwekking radioactiviteit vrij komt. Radioactiviteit kan kanker en genetische afwijkingen veroorzaken. En het duurt tienduizenden jaren voordat radioactief materiaal niet meer gevaarlijk is.

Kernafval

Niemand weet wat we met het radioactief afval uit kerncentrales moeten. Een aantal mogelijkheden is inmiddels afgevallen. Dumpen in zee is bij internationaal verdrag verboden omdat de vaten bleken te gaan lekken. Proeven met ondergrondse opslag (in bijvoorbeeld oude zoutkoepels) lopen steeds op een mislukking uit. De bewegingen van aardlagen blijkt over een periode van duizenden jaren niet te voorspellen.

Bovendien moet opgeslagen afval bewaakt worden. Maar weten wij wel zeker dat de maatschappij over 1000 jaar nog zo functioneert dat men een goed bewakingssysteem kan handhaven?

Kernenergie duurzaam?

In opdracht van de Nederlandse overheid zijn er in het jaar 2000 een serie rapporten geschreven die onder andere onderzochten in hoeverre de productie van atoomstroom en kernafval duurzaam genoemd zou kunnen worden. Uit een van die rapporten halen we de volgende tekst. Het hele rapport is te lezen op http://www.laka.org/teksten/afval/1-verkort-ned/ingang-metra1-verkort.html

In het rapport "Kernenergie en duurzame ontwikkeling" van juni 1996 schreef de Utrechtse professor Wim Turkenburg van de vakgroep Natuurwetenschap en Samenleving: "een belangrijk doel van duurzame ontwikkeling (is) het creëren van harmonie tussen mens en natuur. In de energievoorziening is hiervan nog nauwelijks sprake, vooral vanwege productie en lozing van afvalstoffen in vrijwel alle onderdelen van de energieketen en de schadelijke gevolgen hiervan voor mens en milieu."

Aan de hand van de analyse van met name Turkenburg komen we tot acht criteria voor duurzame energievoorziening, die we zelf nader concretiseren:

1. schoon;
2. veilig;
3. efficiënt;
4. betrouwbaar;
5. betaalbaar;
6. langere tijd inzetbaar;
7. niet blokkerend: de technologie die ingezet wordt mag de ontwikkeling en toepassing niet blokkeren van technologie die de voorkeur verdient;
8. niet discriminerend: geen technologie ontwikkelen die wel in westerse democratische landen maar niet in landen met een dictatoriaal regime mag worden toegepast.

Kernenergie uit uranium voldoet niet aan criterium 1 (schoon), vanwege de productie van kernafval. Kernenergie is niet veilig, onder meer omdat een ongeluk met omvangrijke gevolgen niet is uitgesloten (criterium 2). Kernenergie is in de huidige situatie in Nederland te duur en niet efficiënt als bestrijder van het broeikaseffect (criterium 5). Vanwege de beperkte voorraad uranium voldoet het niet aan criterium 6. Het verbod dat de Verenigde Staten op wil leggen aan Rusland en de Oekraïne om kerncentrales te leveren aan Iran werkt discriminerend, hoewel Iran internationale verdragen wel heeft ondertekend (criterium 8).

Kernafval en duurzaamheid

Op een workshop in 1994 over kernenergie en duurzame ontwikkeling stelde Gruppelaar van het ECN dat het in beginsel toelaatbaar is om afval te produceren dat tienduizend tot honderdduizend jaar veilig bewaard moet blijven. Daarvoor zijn twee redenen: het gaat om een kleine hoeveelheid en "in de ondergrond vind je plekken die miljoenen jaren stabiel blijven". Morris Rosen, een hoge functionaris van het IAEA benadrukte in september 1998 ook de "kleine hoeveelheid" kernafval; hij stelde dat in de Verenigde Staten kernafval slechts 0,05% en in Frankrijk 0.015% uitmaakt van de totale hoeveelheid afval die jaarlijks in die landen wordt geproduceerd, met inbegrip van huishoudelijk afval.

Voor wat betreft de "kleine hoeveelheid" merken we het volgende op. Door het ongeluk met de kerncentrale te Tsjernobyl werd een groot deel van Europa besmet. Een berekening aan de hand van rapporten van het Nucleaire Energie Agentschap laten zien dat er 'slechts' 50 kilo aan langdurig gevaarlijke stoffen als cesium, strontium en plutonium verspreid werd door dde ramp. Toch betekent die vijftig kilo dat er in Wit-Rusland, Rusland en de Oekraïne een omvangrijk gebied langdurig besmet is.

Gruppelaar wil een groot aantal eisen aan de opberglocatie stellen en bovendien de hoeveelheid radioactief afval beperken via afscheiding en transmutatie, de afscheiding van en omzetting van langlevende in korter levende radioactieve stoffen.

Aan de afscheiding van deze langlevende radioactieve stoffen zitten volgens een rapport van de Nuclear Energy Agency van december 1997 echter vele onzekerheden. Er is gebrek aan basiskennis en aan praktijkervaring, terwijl het afscheidingsproces een aantal inherente beperkingen kent. Daarnaast vereist afscheiding een aantal ingrijpende wijzigingen in opwerkingsfabrieken, die niet voorzien zijn.

Ook de transmutatie bevindt zich echter nog in een onderzoekstadium. Transmutatie van curium, één van de actiniden, lijkt niet haalbaar als gevolg van de hoge alfa-, gamma- en neutronendoses door verval en spontane splijting, stelt R.J.M. Konings van het ECN in 1998; transmutatie van technetium achtte hij te kostbaar.

Tijdens genoemde workshop in 1994 repliceerde prof. C. Andriesse de visie van Gruppelaar. Het onderzoek naar en ontwikkeling van transmutatie zal volgens Andriesse nog tientallen jaren vergen. Daarom concludeerde hij: "thans kan niet gezegd worden dat een duurzame toepassing voor kernenergie mogelijk is, zelfs niet dat dit in principe mogelijk is".

Bij kernafval hebben we - samenvattend - te maken met relatief (qua volume) geringe hoeveelheden, die echter wel gevaarlijk zijn. Een kleine hoeveelheid op zich is dus geen doorslaggevend argument om kernafval in overeenstemming te achten met duurzaamheid.