De Nederlandse energiemarkt is geliberaliseerd en sinds 2004 kan iedereen zelf kiezen van welk bedrijf stroom wordt afgenomen. Dat geeft consumenten de mogelijkheid om in hun stroomkeuzes mede het milieubeleid van energieleveranciers te beïnvloeden. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een bedrijf dat alleen groene stroom levert, of een bedrijf dat geen kernenergie levert.

Vooral grotere afnemers, zoals gemeenten, kunnen een belangrijke rol spelen in de verdere uitbreiding van groene stroom en het stoppen van kernenergie. WISE heeft alle gemeenten in Nederland aangeschreven met de vraag om naar hun energie-inkooppakket te kijken met een milieubril op. Veel gemeenten hebben naar aanleiding daarvan een meer bewuste keus gemaakt.

In een campagne tegen Essent, de eigenaar van kerncentrale Borssele, heeft WISE consumenten opgeroepen om naar een andere energieleverancier te kiezen, om zodoende Essent te dwingen zijn keus voor kernenergie te heroverwegen. Veel mensen hebben gehoor gegeven aan deze oproep. Essent was ‘not amused’ maar weigerde in een gesprek de mogelijkheid om Borssele sneller te sluiten te overwegen.

Het is de vraag of een basisbehoefte als elektriciteit aan de markt moet worden overgelaten. In hoeverre kan en moet de overheid beschikbaarheid, kwaliteit en duurzaamheid van energie bewaken? Is het te verwachten dat commerciële bedrijven sociale elementen en milieuargumenten net zo zwaar laten meewegen in hun beslissingen als economische argumenten? In veel landen wordt aan de liberaliseringstendens getwijfeld en in sommige landen wordt de liberalisering zelfs al teruggedraaid. In Nederland maakt bijvoorbeeld de vakbond zich zorgen om het banenverlies door liberalisering, hetgeen ongetwijfeld gepaard gaat met kwaliteitsverlies, met name waar het voorlichting over energiebesparing betreft.

De Bezinningsgroep Energie (een denktank van mensen uit politiek, overheid, bedrijfsleven, milieubeweging en adviesorganen) is kritisch over de tot nu toe bereikte milieuresultaten in de vrije elektriciteitsmarkt. In het rapport Vrije stroom, vieze stroom, weg stroom? dat op hun verzoek is opgesteld, worden mogelijke positieve en negatieve effecten van liberaliseringsproces op een rij gezet. De belangrijkste conclusie is dat op dit moment de bedreigingen van een volledig vrij functionerende energiemarkt voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening, en voor de energiekosten van consumenten groter zijn dan de kansen. Een belangrijk knelpunt is dat de overheid niet langdurige incentives creeert voor een duurzame energievoorziening.
Het rapport Vrije stroom, vieze stroom, weg stroom? Effecten liberalisering elektriciteitsmarkt (Jeroen Klooster, Ronald Schillemans, Geert Warringa. Delft, 2005) kan je hier downloaden.