Tegenstroom

Kan kernenergie een bijdrage leveren aan de energievoorziening in het Zuiden?

Twee weken lang heeft WISE op verschillende plekken in het land gediscussieerd met haar achterban over het probleem van de groeiende energievraag in het Zuiden, over mogelijke oplossingen, en over de rol van kernenergie hierin. Aan deze discussies werd gemiddeld door 25 mensen deelgenomen. De meeste discussies begonnen met een tweetal inleidingen, één door WISE waarin in grote lijnen het mondiale energieprobleem werd geschetst, en één door een spreker uit India, die inging op de specifieke situatie in zijn land en de stappen die gezet zouden moeten worden naar een oplossing. Hieronder een samenvatting van beide inleidingen.

Inleiding Wendela de Vries, WISE

Onze samenleving heeft een groot energieprobleem dat zich in de toekomst steeds meer zal doen gelden. We weten niet hoe we in de toekomst in onze energievraag moeten voorzien. We gebruiken steeds meer energie, en het aantal mensen op de wereld met toegang tot energie neemt–gelukkig- toe. Maar hoe we al die energie in de toekomst moeten gaan opwekken weten we gewoon niet. Er doemt een groot probleem op, en de oplossingsrichting is bepaald niet eenduidig.

De energievraag neemt vooral toe door de groeiende productie, de groeiende consumptie, en de groeiende mobiliteit. We hebben steeds meer spullen, die allemaal geproduceerd moeten worden. We gebruiken steeds meer apparaten, zoals mobieltjes en computers, die energie gebruiken. En we worden steeds mobieler, we reizen vaker en verder, met energieverslindende vervoersmiddelen.

De problemen die dat veroorzaakt zijn groot. Ten eerste is daar het reuzegrote probleem klimaatverandering. Dat is zonder twijfel het ernstigste milieuprobleem van de 21ste eeuw, waar we een oplossing voor zullen moeten vinden. Ten tweede gaat de brandstof opraken. Deskundigen zijn het er niet over eens wanneer dat precies zal gebeuren, maar in het midden van deze eeuw zullen er zeker problemen ontstaan. Daar moeten we een oplossing voor vinden. Ten derde is daar de voorzieningszekerheid: we zijn erg afhankelijk van de landen die ons brandstoffen leveren, en zullen die landen dat altijd blijven doen? We zijn zo afhankelijk van energie, dat we de voorziening ervan liever in eigen hand zouden hebben of het risico spreiden.

Ook in het Zuiden, in ontwikkelingslanden, neemt de consumptie van energie toe. Met name in snelle economische groeiers als China en India. Al is het nog altijd vele malen minder dan in het Westen. In China hebben 9 op de duizend mensen een auto, in de Verenigde Staten zijn dat er 700. Als we India en China als probleem voor de groeiende energievraag aanwijzen, moeten we dit soort verhoudingen wel in ons achterhoofd houden.

Oplossingen voor het energieprobleem zullen vooral gezocht moeten worden in energiebesparing en verdere ontwikkeling van duurzame energie. Er is wat dat betreft een enorm onbenut potentieel. Zo kan het sluipende elektriciteitsgebruik van apparaten in stand-by oplopen tot 10% van het huishoudelijk elektriciteitsgebruik. Dit soort verspilling kan simpel opgelost worden, maar dan moet de overheid wel dwingen de maatregelen opleggen. Maar dat is een beetje tegen de politieke tijdgeest waarin alles door de markt opgelost lijkt te moeten worden.

Omdat het zo lastig is om het energieprobleem op te lossen komen regeringen in Europa nu met een simpel, haast magisch recept: Kernenergie. Je ziet dat in Groot-Brittannië, waar Tony Blair zegt dat hij kernenergie nodig heeft voor voorzieningszekerheid en het oplossen van het klimaatprobleem. Je ziet dat in Duitsland, Angela Merkel laat voorzichtig het ‘K’ woord weer vallen, en je ziet het ook in Nederland waar de regering de verouderde kerncentrale Borssele langer open wil houden. De suggestie wordt gewekt dat daarmee het probleem wordt opgelost, maar in feite is het een smoes om echte oplossingen nog langer uit te stellen.

Ook voor Zuiden, landen als India en China, wordt kernenergie in toenemende mate als oplossing genoemd. Het is echter zeer de vraag of de ontwikkelingen in deze landen hiermee gebaat is. En hoe zit het met de alternatieven? Udayakumar, vertegenwoordiger van WISE-India, heeft een uitgesproken mening over de energieproblematiek in zijn land. WISE is blij dat hij bereid is gevonden om zijn mening in het debat hier in Nederland in te brengen.

Inleiding S.P.Udayakumar, WISE-India

Ik woon in de zuidpunt van India, in Tamil Nadu, aan de kust. De streek wordt voornamelijk bevolkt door vissers die aan de rand van het bestaansminimum leven. Ze vissen voor eigen consumptie, een klein deel van de vangst wordt op de markt verkocht.

In deze streek wordt momenteel een kerncentrale gebouwd die volgend jaar in gebruik genomen zal worden. De plaatselijke bevolking is daar niet blij mee, en heeft zich verenigd in de People’s Movement Against Nuclear Energy. In de eerste plaats gaat het ons om veiligheid. We wonen in de streek die vorig jaar door de Tsunami is getroffen.

Bij de kerncentrale in het noordelijker gelegen Madras zijn 65 werknemers verdronken, alle apparatuur viel uit, de centrale moest handmatig stilgelegd worden dus blijkbaar heeft het automatisch uitschakelsysteem gefaald. Tenminste, dat vermoeden we, want de overheid geeft geen informatie. Achteraf is in de zee bij Madras een verhoogde radioactiviteit gemeten. Op dezelfde plek wordt ook een snelle kweekreactor gebouwd. In de bouwput zijn zo’n 100 werknemers verdronken. Het gebied is onmiddellijk door militairen afgegrendeld.

Wij willen weten hoe het zit met de centrale die ze in onze streek gaan bouwen. Hoe zit het met onze veiligheid? De overheid is wettelijk verplicht een milieueffectstudie voor de kerncentrale te maken. We willen die inzien, maar dat mag niet. We willen technische informatie over de centrale, om wat voor centrale gaat het, wat zijn de sterke en de zwakke kanten van het ontwerp? Maar de overheid van India, dat bekend staat als de grootste democratie ter wereld, geeft haar burgers hierover geen enkele informatie. Tenslotte hebben we een noodplan geëist. Wat moeten we doen in geval van een ongeluk? We wonen in de punt van India aan de kust. Als er iets misgaat kunnen we geen kant op, we kunnen moeilijk in de oceaan springen, en we kunnen ook niet naar het noorden vluchten, want daar staat die kerncentrale. De kans op een ongeluk is niet denkbeeldig, er kan een technische storing plaatsvinden, er kan een aanslag worden gepleegd, er kan zich een nieuwe natuurramp voordoen.

We willen dat de overheid onze veiligheid serieus neemt, maar er wordt niet naar ons geluisterd. De overheid beschuldigd ons ervan dat we tegen de ontwikkeling van ons land zijn. Maar wat voor ontwikkeling is dit? Er gaat enorm veel geld naar het nucleaire programma van India, niemand weet precies hoeveel, zelfs het krijgt de cijfers niet te zien. Maar intussen levert kernenergie slechts 2,7% van onze elektriciteit. Uit duurzame energie krijgt India het dubbele. En duurzame bronnen kosten veel minder. We hebben zon genoeg in India voor heel veel zonne-energie. We hebben 7000 kilometer kust waar het vrijwel altijd waait. We kunnen windmolens plaatsen, we kunnen getijdenstroom opwekken. En er is een enorm potentieel voor kleinschalige waterkracht.

Het grootste deel van de Indiërs woont in dorpen, daarvan is 80% aangesloten op het elektriciteitsnet. Toch heeft maar 40% van de huishoudens elektriciteit. Dat komt niet omdat er geen elektriciteit is, maar omdat de mensen het niet kunnen betalen. Alleen de elite en de middenklasse kan het betalen. Elektriciteit uit kernenergie is in India twee keer zo duur als elektriciteit uit kolen. Wij geloven niet dat kernenergie de armen van India aan elektriciteit zal helpen. Maar kleinschalige energievormen zoals zonnepanelen of zonneovens zijn niet voordelig voor de corrupte elite: bij grootschalige projecten valt meer te stelen.

De regering van India zegt dat ze wil werken aan energiezekerheid. Maar in een land als India moet je allereerst kijken naar voedselzekerheid. Hoeveel kinderen gaan er dood voor hun vijfde levensjaar? Moeten wij investeren in dure technieken? Het elektriciteitsprobleem van India is geen probleem van voorzieningszekerheid, maar van armoede en van verkeerde inzet van middelen. Een groot deel van de elektriciteit in India gaat verloren door een slecht onderhouden net, een ander deel door diefstal van elektriciteit, vaak door bedrijven. Dit soort problemen worden niet opgelost. De Indiase elite kent maar één ontwikkelingsmodel, en dat is ontwikkeling volgens Westers voorbeeld. Maar India heeft hele andere problemen, en heeft een hele andere aanpak nodig. We zijn te lang een kolonie geweest, en In ons hoofd zijn we nog steeds gekoloniseerd: we willen alles doen zoals het Westen het doet. Ik wou dat het Westen eens werkt ging maken van duurzame energie, dan zouden de Indiase elites ook eindelijk eens werk gaan maken van duurzame energie.

In plaats daarvan werkt India nu hard aan uitbreiding van haar kernenergieprogramma. Een paar maanden geleden heeft de Indiase regering een overeenkomst gesloten met de regering-Bush voor de levering van nucleair materiaal. Daarmee overtreedt de regering-Bush haar eigen regels, want India heeft het Non-proliferatieverdrag niet getekend en zou daarom geen nucleaire steun mogen krijgen. Maar volgens de Indiase en de Amerikaanse regering zal India haar kernenergietechnologie alleen maar voor vreedzame doeleinden ontwikkelen. Opvallend genoeg gaat het hierbij om hetzelfde soort technologie waar Iran op dit moment aan werkt. Als India, dat al verschillende kernproeven heeft gehouden en het Non-proliferatieverdrag niet heeft getekend, dit nucleair materiaal mag hebben, waarom wordt dan zo’n drukte gemaakt over Iran, dat het Non-proliferatieverdrag wel heeft getekend en nooit kernproeven heeft gehouden?

Het huidige kernenergieprogramma van India heeft niets te maken met ontwikkeling van energiebronnen voor de bevolking. Het gaat India en De Verenigde Staten eigenlijk alleen maar om kernwapens. De Verenigde Staten is heel bang voor China, en wil India als nucleaire buffer tussen haarzelf en het Chinese gevaar plaatsen. Dat is een heel gevaarlijk spel. Als reactie op de India-VS-deal hebben China en Pakistan inmiddels afspraken gemaakt voor de levering van nucleair materiaal van China aan Pakistan. Er ontstaat een nucleaire wedloop in Azië die volledig uit de hand kan lopen. Onderdeel van de deal is ook, dat India voor miljarden dollars aan civiele wapens in de Verenigde Staten zal kopen, waar de wapenindustrie dus goed aan zal verdienen.

De verliezers zijn de armen in India, die de gevolgen zullen ondervinden van een gevaarlijke en veel te dure technologie. En die niet aan energie worden geholpen met grootschalige, veel te dure energiebronnen. Ik ben trots op mijn land, het is een prachtig land, het heeft vele grote mensen voortgebracht, maar de keuzes die nu gemaakt worden zijn dom en gevaarlijk.

Bij de foto: protest tegen bouw Koodankulam kerncentrale tijdens het World Social Forum in Mumbai, 2005