Tegenstroom

De vraag of kernenergie een plaats heeft in de vrije markt, stond centraal tijdens het door WISE gehouden debat “Heeft kernenergie toekomst in een vrije markt?” op 25 maart 2004 in Utrecht. Onder leiding van journalist en redacteur Marcel Ham van het Milieudefensie Magazine, gingen drie spekers met elkaar in debat.

Peer de Rijk van WISE opende het debat met de mededeling dat het aanvankelijk de bedoeling was om vertegenwoordigers van de Nuon, Essent en Eneco aan het woord te laten. Helaas gaven zij te kennen dat een dergelijk debat op dit moment niet in het belang van hun onderneming was. Mogelijk wilden zij ook hun vingers niet branden aan het onderwerp kernenergie. Uiteindelijk werden Martin Scheepers (ECN beleidsstudies), Benno Wiersma (directeur Sunergy, Rotterdam) en PvdA Tweede Kamerlid en voormalig Greenpeace-activist Diederik Samsom bereid gevonden aan het debat deel te nemen.
Onder de aanwezigen in de zaal is onder andere een ambtenaar van het Ministerie van Economische Zaken. Hij reageert voorzichtig: “het is aan de politiek om een beslissing te nemen”. De politiek heeft enerzijds besloten om te liberaliseren, terwijl er anderzijds politici zijn die kernenergie willen verbieden, aldus de ambtenaar. Hij benadrukt verder, dat in het regeerakkoord niet staat dat kernenergie zal worden verboden, maar dat Borssele in 2013 wordt gesloten.

Het perspectief van kernenergie in een geliberaliseerde markt
Martin Scheepers hield als eerste inleider een inhoudelijk economische en technisch betoog over energievoorziening. Hij trachtte onder andere te verduidelijken hoe de elektriciteitsprijs tot stand komt. Bepalend voor die prijs zijn volgens Scheepers de variabele kosten van de produktie, die bestaan voornamelijk uit brandstofkosten. Daarnaast is de vraag van invloed op de prijs: hoe groter de vraag, hoe hoger de prijs. Scheepers verwacht dat de elektriciteitsprijs in de toekomst waarschijnlijk gaat stijgen als gevolg van de CO2-emissiehandel. De produktiekosten zijn -momenteel- het goedkoopst voor een kolencentrale en daarna een kerncentrale. De vaste kosten van een kerncentrale zijn echter erg hoog en er is, aldus Scheepers, geen zekerheid over de dekking van die kosten. Daarenboven zijn kerncentrales zeer grootschalig. De lange bouwprocedure van zo’n centrale is ook een nadeel. Verder zijn nadelen, dat er een infrastructuur nodig is voor aan- en afvoer van brandstof en dat de eindberging van het radioactieve afval hoge kosten met zich mee zal brengen. Scheepers voert twee voordelen aan: de lage variabele kosten en het ontbreken van CO2-uitstoot. Aan het slot van zijn betoog spreekt de ECN-medewerker de verwachtig uit dat in ons land geen kerncentrales gebouwd zullen worden.

Een HTR in Nederland?
Na de inleiding door Martin Scheepers krijgt Benno Wiersma het woord. Hij kwam in februari plots in de publiciteit, omdat hij in overleg is met geïnteresseerden over de mogelijke bouw van een kleine HTR-kerncentrale in ons land. Dat wekte verbazing, temeer daar hij een van de weinigen is die wereldwijd op grote schaal investeert in zonne-energie. Tijdens het debat geeft een enthousiaste en vlot sprekende Wiersma aan, dat hij niet vindt dat Nederland kerncentrales moet plaatsen, maar dat in de eerste plaats kernenergie bespreekbaar moet zijn. “Men moet zich niet laten leiden door een onterechte angst”, aldus de projectontwikkelaar. Hij vertelt op dit momenteel bezig te zijn met het ontwikkelen van een roadmap waarin mogelijke benaderingen van het energievraagstuk worden uitgewerkt. Dit doet Wiersma onder andere op verzoek van de overheid. Hij heeft overigens nog geen bouwvergunning voor een HTR aangevraagd bij de overheid. Volgens Wiersma zou het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu zo’n aanvraag wel in behandeling willen nemen. Hij zoekt nog naar investeerders en hoopt die vooral in China te vinden. Chinezen hebben volgens de directeur van Sunergy belang bij de ontwikkeling van de technologie van kleine centrales als de HTR. Een “pebble-bed”-centrale kost volgens Benno Wiersma zo’n $30 miljoen.

De rol van de politiek
Het enthousiaste verhaal van Benno Wiersma vindt gehoor bij PvdA Kamerlid Diederik Samsom. Hij stelt “ademloos” naar Wiersma te hebben geluisterd en onderschrijft veel van diens argumenten. Echter, Samsom stelt vraagtekens bij het betoog van Wiersma over zijn plannen voor de bouw van een kleine kerncentrale. Volgens Samsom is een grote kerncentrale voor een land als Nederland “eenvoudigweg te duur”. Een kleine centrale is tegen iedere wetmatigheid in, aldus het Kamerlid, en tot nu toe is niet gebleken dat deze kleine centrales zoveel goedkoper zijn. Er moet ingezet worden op duurzame technologie, zoals zonne-energie vindt Samsom. “Investeren in kernenergie heeft weinig zin en brengt bovendien een nieuwe stroom van afval met zich mee”, aldus de oud-Greenpeace activist. Daarenboven leverte een kleine centrale als de HTR zelfs meer afval, dat ook nog eens minder goed kan worden gehanteerd. Samsom stelt Wiersma voor zich te richten op de golf-energiecentrale die nu al 5MW levert. In reactie zegt Wiersma dat de optie van een kleine centrale wel onderzocht moet worden.

Discussie
Een aanwezige vertegenwoordiger van het Rathenau-Instituut vertelt dat binnenkort een eindrapport verschijnt inzake een uitgevoerd onderzoek naar de mening over kernenergie in Nederland. Hij trekt de discussie over kernenergie wel weer in twee kampen: de voor- en tegenstanders, zoals dat al twintig jaar het geval is. Een vertegenwoordiger van de stichting Kernvisie stelt zich uiteraard op het standpunt dat kernenergie tot nu toe “geen eerlijke kans krijgt”. Verder zegt hij, dat wanneer de nood aan de man komt – door een dreigend energietekort – mensen het belang van een schoon milieu snel aan de kant zetten en toch zullen kiezen voor kernenergie. De Kernvisie-medewerker wordt in zijn verhaal ondersteund door een aanwezige die werkzaam is bij de NRG, het kenniscentrum voor kernenergie in Petten. Hij zegt zich zelfs te storen aan de strijd die in het debat naar voren komt. Ook hij toont zich een voorstander van kernenergie, maar er moet ook onderzoek zijn naar bijvoorbeeld windenergie.

Conclusie
Concrete plannen voor een nieuwe kerncentrale in Nederland kwamen niet naar boven tijdens het debat. De discussie tussen de voor en tegenstanders van kernenergie werd niet op het scherpst van de snede gevoerd tijdens dit debat, maar duidelijk was wel de standpunten hierover nog steeds ver uit elkaar liggen.