Tegenstroom

November 2004 - Toegang tot energie voor armen in ontwikkelingslanden is een van de Milleniumdoelen. Op het Nederlands Sociaal Forum organiseerden een aantal milieu- en ontwikkelingsorganisaties hierover een gezamenlijk seminar. Energie voor ontwikkelingslanden moet immers niet alleen betaalbaar maar ook duurzaam zijn. Annemarie Goedmakers (FRES)en Raúl Montenegro (Universiteit van Cordoba, Argentinië) hielden een inleiding. Het seminar, waaraan circa 25 mensen deelnamen, was georganiseerd door NOVIB, Stichting Natuur en Milieu, HIVOS en WISE en werd geleid door Dr. Gerrit Jan Zijlstra van ECOFYS.

Annemarie Goedmakers is eerst als directeur duurzame energie bij NUON en nu als voorzitter van Foundation Rural Energy Services betrokken bij het opzetten en ontwikkelen van lokale elektriciteitsbedrijven in Mali en Zuid-Afrika. Gegeven de vaak slechte kwaliteit van overheidsbestuur in ontwikkelingslanden, komt de elektriciteitsvoorziening in rurale gebieden er meestal bekaaid vanaf. Daarom pleit zij voor het opzetten van lokale bedrijven op afstand van de overheid die (uiteindelijk) zakelijke tarieven toepassen zonder onderscheid van de afnemers. Grote (westerse) bedrijven kunnen al of niet met hulp van donoren een Foundation oprichten die in degelijke lokale bedrijven investeert. Hierbij wordt niet gestreefd naar een maximale return on investment. Zij doen dat op grond van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, waarbij zakelijke belangen op de langere termijn ook een rol kunnen spelen. Langs deze weg kan ook kennis worden overgebracht naar lokale bedrijven. Zij is het niet eens met de bewering dat het toepassen van duurzame energie bij de rurale energievoorziening te duur zou zijn. Raúl Montenegro is evolutionair bioloog en professor aan de Universtiteit van Cordoba, Argentinië. Daarnaast is hij voorziter van FUNAM, een milieuorganisatie die zich in zijn land inzet voor een rechtvaardige en duurzame milieupolitiek. Begin december van dit jaar krijgt hij, in Zweden, de alternatieve Nobel prijs uitgereikt (Right Livelihood Award) als erkenning van zijn als 25 jaar durende strijd tegen de toepassing van kernenergie in zijn land. Op grond van zijn ervaringen met privatiseringen van water- en energievoorzieningen in Argentinië hield hij een pleidooi om vooral de burgers (huishoudens en kleine bedrijven) bij deze ontwikkelingen te betrekken. Voor hen zijn deze diensten bedoeld en zij moeten op de vormgeving daarvan invloed hebben en de uitvoering kunnen controleren. Dat betekent volgens hem ondermeer dat bedrijven (publiek of privaat) transparant moeten werken en controleerbaar moeten zijn voor burgers. Daarmee hield hij een warm pleidooi voor ‘empowerment’, het vergroten van de invloed van burgers van een land op hun eigen toekomst. Hij wees ook op het grote energieverbruik in het Noorden, in vergelijking met het Zuiden. Aan dit overmatige gebruik zullen jullie iets moeten doen, hield hij zijn gehoor voor. Stellingen en discussie Vervolgens gingen de deelnemers in vier groepen in gesprek over onderstaande stelling vanuit het gezichtspunt van resp. energiebedrijven, investeerders, overheid en afnemers/consumenten. "Er is een gebrek aan balans in macht en invloed tussen de partijen die deelnemen in het debat over energiebeleid, waardoor beslissingen telkens weer ten gunste uitvallen van niet duurzame energievormen met gebrekkige dienstverlening en zonder veel bereik naar het achterland. Dit vraagt om een krachtige rol van de overheid en van de civil society." Uit de groepsgesprekken en het plenaire debat daarna bleek er eenstemmigheid over de noodzaak vooral het lokale (MKB-achtige) bedrijfsleven te stimuleren. Deze bedrijven moeten zo worden opgezet dat ze voldoen aan de lokale behoeften. De lokale en nationale overheid (en donoren) moeten deze bedrijven faciliteren. Wel was de vraag aan de orde of deze benadering wel voldoende versnelling zou kunnen brengen in de uitbreiding van de energievoorziening in ontwikkelingslanden om o.a. de MDG's te halen. Over de vraag hoe de door het seminar gewenste ontwikkeling met kracht zou kunnen worden bevorderd kon helaas vanwege tijdgebrek niet verder meer worden gesproken.