Tegenstroom

Een activiste van WISE/Earthlife South-Africa verzorgde op de jaarlijkse Afrikadag van de Evert Vermeer Stichting een workshop over de gevolgen van de liberalisering van de elektriciteitsmarkt in haar land.

Elektriciteit is pure handelswaar geworden; wie niet kan betalen wordt afgesloten. In de jacht op snelle winst gaat het voormalige staatsbedrijf ESKOM flink te keer. Milieu, arbeidsvoorwaarden, mensenrechten? Allemaal obstakels voor een bedrijf dat plotseling moet gaan concurreren en dat het uitgangspunt dat licht en warmte een basisrecht is niet meer hoeft te onderkennen.

In de townships van de grote steden woedt soms een regelrecht oorlog tussen ESKOM en groepen bewoners die illegale heraansluitingen verzorgen, afsluitingen voorkomen, vertegenwoordigers van ESKOM de wijk uitjagen en mensen, bijvoorbeeld door ze te helpen met het installeren van een zonnepaneel, onafhankelijk helpen maken van ESKOM. Hierover liet ze een prachtige video zien (Empowered in the dark) gevolgd door verhalen uit haar eigen dagelijkse praktijk. WISE Zuid-Afrika helpt bewonersorganisaties met trainingen, juridische kennis, materiaal, onderzoek en internationale contacten. Daarnaast leidt WISE Zuid-Afrika op basisniveau het verzet tegen de plannen van ESKOM om nieuwe kerncentrales te bouwen. Duur, centraal vermogen dat pas over minimaal tien jaar gaat produceren is niet hetgeen het land behoefte aan heeft.

WISE ijvert voor kleine projecten met duurzame energiedragers, collectief eigendom op kleine schaal, meer democratische invloed op het energiebeleid, een gratis basisverbruik van elektra voor de allerarmsten en een hogere belasting op grootverbruik. De geliberaliseerde markt dwingt ESKOM een heel andere kant op; grootschaligheid, massaontslagen, steeds minder aandacht voor het milieu en een keihard beleid naar klanten.
Diederik Samsom was uitgenodigd om te reflecteren vanuit zijn ervaringen als campaigner voor Greenpeace in Zuid-Afrika maar ook vanuit zijn nieuwe perspectief, de Nederlandse politiek. Natuurlijk zijn beide landen nauwelijks vergelijkbaar maar onversneden marktwerking heeft overal ter wereld dezelfde gevolgen; minder aandacht voor het collectieve belang.