De elektriciteitsvoorziening in Nederland was een van de beste ter wereld. Een zeer hoge leveringszekerheid en een uitstekende infrastructuur zijn belangrijke kenmerken. In 1997 is in Europees verband besloten om de elektriciteitssector te liberaliseren en te privatiseren. Sindsdien is er heel wat veranderd.

Momenteel vindt er een onderzoek plaats naar de stroomstoringen in het afgelopen jaar en heeft het ministerie van Economische Zaken een onderzoek ingesteld naar de vraag of liberalisering op 01-01-2004 wel mogelijk is. Dit vanwege de klachten over verkeerde en dubbele rekeningen, problemen met het veranderen van leverancier en de kwaliteit van de dienstverlening.

Groene en grijze stroom
Het succes van groene stroom wordt constant aangehaald als voorbeeld voor een geslaagde liberalisering. De waarheid is echter anders. Groene stroom werd door de overheid gesubsidieerd en kon voor dezelfde of soms zelfs voor een lagere prijs worden aangeboden! Hierdoor was het erg aantrekkelijk om over te stappen. Bovendien kiezen de meeste van de groene stroom klanten (+/- 95%) voor hun oude vertrouwde elektriciteitsmaatschappij. Geen overtuigend voorbeeld van een “vrije markt”.
De markt voor grijze stroom is niet doorzichtig. Je weet helemaal niet wat voor elektriciteit er uit je stopcontact komt. Kernenergie? Bruinkool? Gas? Olie? Er is niemand die het precies kan of wil zeggen. Meestal uit concurrentie-overwegingen. Terwijl het juist bij een geliberaliseerde markt van zeer groot belang is dat er een helder inzicht wordt gegeven in hoe elektriciteit wordt opgewekt. Immers, de prijs is niet alleen maatgevend. Productieprocessen en de gevolgen hiervan voor het milieu, zowel op lokaal als op internationaal niveau, spelen een rol en moeten duidelijk zijn.

GATS
Op dit moment wordt er in het kader van het GATS-akkoord (General Agreement on Trade in Services, een onderdeel van de WTO) onderhandeld over het verder openstellen van o.a. de energiemarkt. De gevolgen van het GATS-akkoord voor de vrijheid van regelgeving voor de energiemarkt verdienen een grondige analyse en een uitgebreid democratisch debat.
Vanaf april 2003 beginnen de onderhandelingen binnen de WTO en krijgt de Europese Unie, en dus ook Nederland, het verzoek om de energiesector (verdergaand) te liberaliseren. De EU heeft gezegd dat ze dat in eerste instantie niet wil, maar dat er wel over te onderhandelen valt.
Eind 2004 moet deze onderhandelingsronde afgesloten zijn. De onderhandelingen vinden achter gesloten deuren plaats, dus tot het eind van de onderhandelingen zal onduidelijk zijn waar er precies over onderhandeld is.

Gevolgen
Een verdergaande liberalisering en privatisering van de elektriciteitssector werpt zijn schaduw reeds vooruit. Niet alleen zijn er kleine problemen in Nederland, de voorbeelden uit andere landen zijn ook niet allemaal even positief. Het boekhoudschandaal van ENRON in de VS, het op grote schaal afsluiten van de mensen in Johannesburg door de prijsstijgingen, de massa ontslagen bij elektriciteitsmaatschappijen in Colombia, het failliet van British Energy. Het zijn maar een paar voorbeelden, maar wel voorbeelden die het noodzakelijk maken om in Nederland eens stevig te discussieren over het nut en de noodzaak van de volledige liberalisering.

Project
Tot eind 2004 zullen we de Nederlandse elektriciteitsmaatschappijen onder de loep nemen. Zowel in, als buiten Nederland. Daarnaast kijken we naar privatiserings/liberaliserings processen in het buitenland en de gevolgen. Met de buitenlandse voorbeelden in ons achterhoofd zullen we de discussie aan gaan met elektriciteitsbedrijven, consumenten, politici en andere maatschappelijke organisaties. Natuurlijk zal WISE ook de rol die de nucleaire industrie speelt een belangrijke plaats geven. Voor dit project zal WISE intensief samen gaan werken met het Energy-project van het Trans National Institute.