Tegenstroom

Hypocrisie versus collectief belang

Ja, het is zover. De energiemarkt is volledige geliberaliseerd. Iedereen kan zelf kiezen waar hij of zij stroom koopt. Wie twijfelt aan de zegeningen is een zeurpiet, een zwartkijker. Wie zich afvraagt wat nu precies de verschillen zijn ten opzichte van de oude situatie en wat de gemiddelde consument er aan heeft is te pessimistisch.
Als je bezorgdheid uitspreekt over de gevolgen voor het milieu of de werkgelegenheid heb je er niets van begrepen of ben je in elk geval ouderwets.

Het zij zo. Wij vinden het financiele belang van individuele consumenten minder belangrijk dan het collectieve belang van een duurzame energiehuishouding en democratische controle. Wij denken dat liberalisering maar al te makkelijk leidt tot een “race to the bottom”; de meeste stroom tegen de laagste prijzen kunnen aanbieden. De oude, minder schone centrales blijven zo lang mogelijk produceren, er wordt niet meer geinvesteerd in nieuwe centrales, het hebben van zo veel mogelijk klanten is belangrijker dan het aanbieden van groene stroom, in de wedstrijd om zo gunstig mogelijk in de etalage te komen zullen er mensen ontslagen gaan worden.

Volgens Minister Brinkhorst en alle andere voorstanders van liberalisering is er niks aan de hand. Ze erkennen wel dat bovenstaande effecten kunnen optreden maar, zo is de redenering, op de lange termijn leidt een sterk bedrijfsleven tot meer welvaart, banen, koopkracht en geld om voor het milieu te zorgen. Als je niet gelooft in dit schema of aandacht vraagt voor de mogelijke slachtoffers ben je een regelrechte outcast. De roep om meer vrije marktwerking is een geloofsbelijdenis geworden.

Ondertussen viert de hypocrisie hoogtij. Het belangrijkste argument van de grote energiebedrijven om te hoop te lopen tegen het splitsen van de bedrijven (productie en distributie)is dat ze daarmee een wel erg makkelijke prooi worden voor buitenlandse overnames. Nou en? Als dat nu efficiënter en goedkoper voor de burger is? Willen de bedrijven nu de markt haar werking laten doen of gaat het er om dat een bedrijf perse Nederlands moet zijn. Vrezen de bedrijven verlies van werkgelegenheid? Waarom zou een energiebedrijf onder een Duitse vlag meer mensen ontslaan dan hetzelfde bedrijf onder Nederlandse vlag? Zal een Frans bedrijf minder oog hebben voor het milieu dan een Nederlands? Als dat een afweging is had die wel wat eerder gemaakt mogen worden; je kunt nu eenmaal niet jarenlang pleiten voor vergaande liberalisering en het vervolgens eigenlijk toch ook weer niet aan de markt willen overlaten.

Brinkhorst vindt het allemaal wel best. In plaats van te werken aan een wenkend perspectief voor de Nederlandse energiesector en een visie te ontwikkelen voor een leidende rol van dit land in de zoektocht naar duurzaamheid kachelt hij braaf achter het peloton aan en laat honderden ambtenaren en de volledige sector maandenlang noodgedwongen eindeloos ingewikkelde regelgeving bedenken en bespreken.

Wordt het na 1 juli efficiënter en goedkoper? Alleen als de bedrijven elkaar kapot gaan concurreren en om dat te kunnen doen veel personeel gaan ontslaan. Is er na 1 januari nog een stimulans om schone stroom te verkopen of te maken? Welnee, de bedrijven laten allemaal voorzichtig weten dat ze het toch echt niet als hun verantwoordelijkheid beschouwen om te investeren of de nek uit te steken. Gaan de bedrijven überhaupt investeren in nieuw vermogen – we waren toch zo bang dat het licht uitgaat? Welnee, de bedrijven zullen eerst jarenlang de kat uit de boom kijken, zo veel mogelijk stroom elders opkopen, het probleem daarmee alleen maar verschuivend. Tot de wal het schip keert en er tekorten ontstaan. Gaan de bedrijven dan investeren in de schoonste technieken, in Nederland? Welnee, ze kiezen voor de goedkoopste technieken in landen waar het milieu minder goede bescherming geniet.

Brinkhorst heeft heel dapper zijn lot verbonden aan de gebeurtenissen na 1 juli. Maar hij gaat alleen weg als blijkt dat overstappende individuele consumenten voor een administratieve chaos zorgen. Hij gaat niet weg als blijkt dat de paar bedrijven die alleen groene stroom verkopen moeten stoppen, hij gaat niet weg als blijkt dat we over twee jaar nog maar 1 miljoen klanten voor groene stroom hebben, hij gaat niet weg als blijkt dat de bedrijven in hun streven naar concurrentievoordeel werknemers gaan ontslaan. Hij gaat niet weg als blijkt dat er niet meer geinvesteerd wordt in duurzaam vermogen. Hij gaat niet weg als blijkt dat de buitenlandse bedrijven die hier de boel gaan opkopen het in andere landen niet zo nauw nemen met het milieu, de mensenrechten of arbeidsrechten.