Tegenstroom

Niet alleen in Europa woedt de discussie over het verder liberaliseren en eventueel privatiseren van basisdiensten als de energieproductie. In Azië komen verschillende landen terug op het eerder ingeslagen pad. In Thailand en Zuid-Korea bijvoorbeeld is er veel interne oppositie maar wordt de discussie ook gestimuleerd doordat multinationale bedrijven uit de OECD-landen zich terugtrekken. Stopzetting van de plannen voor verdere privatiseringen in Singapore, Taiwan en Sri Lanka wordt, aldus analisten, ook veroorzaakt door steeds grotere twijfel over de uitgangspunten. De ontwikkelingen in Indonesië en India, waar privatisering van de elektriciteitssector enerzijds vergevorderd is maar ook sterk ter discussie staat, zullen van groot belang zijn.

De twijfel wordt gevoed door de Wereldbank die heeft laten weten dat het dogma van de laatste 20 jaar, 'privatisation by globalisation' grotendeels gefaald heeft. Wat hen betreft worden toekomstige scenario's voor investeringen in de energiesector meer gebaseerd op lokale financiering, een sterke rol van de publieke sector (de overheid) en verticale integratie (in plaats van het eindeloos losknippen van bijvoorbeeld de energiesector in regio's of kleine bedrijven)

Steeds meer internationale bedrijven treken zich terug van de Aziatische elektriciteitsmarkt. Op dit moment zijn nog 9 bedrijven actief. Daarvan zijn er 2 (EDF en CDC) staatsbedrijf en 2 andere (Enron en Mirant) vrijwel failliet.

Tot voor kort werden buitenlandse investeerders aangetrokken met het systeem van gegarandeerde aankoop (door de overheid) van bepaalde hoeveelheden elektriciteit. Bovendien stonden overheden garant voor verlies ten gevolge van bijvoorbeeld politieke veranderingen. Dit werkt behalve overconsumptie, verspilling en dus milieudruk ook corruptie in de hand. Bedrijven hadden er alle belang bij om de vraag op te schroeven - al dan niet alleen op papier.
Al gauw bleek dat dit de nationale overheden enorme hoeveelheden geld kostte, niet te rechtvaardigen als gekeken werd naar de werkelijke opbrengst (energievoorziening voor de bevolking)

Dit alles had dramatische gevolgen. In tal van landen worden rechtszaken gevoerd, overheden versus bedrijven, burgers versus de overheid en burgers versus de bedrijven.

Ook het Internationaal Monetair Fonds adviseert tegenwoordig om bovenstaande constructie (buitenlands geld tegen voor het betreffende internationale bedrijf zeer gunstige voorwaarden, alle risico's afgedekt door de nationale overheid) eerst af te wegen tegen het model waarbij er nationaal publiek geld wordt geïnvesteerd, waarbij het ook aan de overheid is om te bepalen hoe investeringen plaatsvinden, of het bijvoorbeeld zinniger is te investeren in efficiency of in meer vermogen.

Meer lezen? Lees bijvoorbeeld de artikelen en presentaties van de Jubilee-South conferentie over Schulden en Privatisering.

Hier een engelstalig overzicht van protesten over de hele wereld tegen privatisering van publieke diensten: "Public resistance to privatisation in water and energy"