Tegenstroom

Opiniestuk door Peer de Rijk, WISE

Gepubliceerd in Milieudefensie Magazine, september 2006

De klimaatcampagne van Vereniging Milieudefensie houdt zich niet bezig met kernenergie. De leden steunen dit massaal, toch zou Milieudefensie veel kunnen betekenen. Een pleidooi voor meer bemoeienis.

Op de algemene ledenvergadering van begin 2006 werd een motie aangenomen die Milieudefensie opriep meer te doen tegen kernenergie. Concreet werd dit vertaald in steun aan de petitie waarmee we in heel Europa 1 miljoen handtekeningen ophalen. Er zijn leden en betrokkenen die vinden dat er meer moet gebeuren, zeker nu Borssele nog 20 jaar langer openblijft en er zelfs wordt gesproken over nieuwe kerncentrales. Uit een ledenraadpeiling die dit jaar werd gehouden bleek echter massale steun voor het huidige beleid van de energiecampagne waarin gekozen wordt niet in te zetten op (acties tegen) kernenergie.

En hoewel de leden terecht altijd het laatste woord hebben denk ik toch dat het een vergissing is om te denken dat het niet nodig is om kernenergie als onderwerp op te pikken of, want dat horen we ook vaak, te denken dat het gevaar wel voldoende wordt getackeld door de organisaties die zich er wel tegenaan bemoeien, bv. WISE en Greenpeace.

‘Toen en nu’ (of ‘vroeger’)

Milieudefensie heeft een prachtige ‘track record’ als het om antikernenergie acties gaat. Vanaf het allereerste begin van het bestaan van de organisatie heeft ze zich ingespannen om Nederland kernvrij te maken en te houden. Ze stond aan de wieg van vele succesvolle en imponerende campagnes, klein, groot, strak geregisseerd of spontaan en decentraal. Zonder Milieudefensie was het veel moeilijker geweest om zo succesvol te zijn als we tot op heden zijn geweest. Niet alleen door de eigen acties en materiele steun voor anderen maar ook en misschien wel vooral doordat ze al die tijd een heel waardevolle rol heeft gespeeld binnen het spectrum van groepen die zich met kernenergie bezighielden.

Als het allemaal wat te radicaal en sektarisch dreigde te worden bedacht ze een vorm die meer mensen aansprak, als er te veel water bij de wijn gedreigd werd te worden gedaan door gematigder groepen zette Milieudefensie de zaak weer op scherp. Ze maakte volop deel uit van een van de meest succesvolle sociale bewegingen die we gekend hebben. Maar nostalgie zet geen zoden aan de dijk en mag geen argument zijn om met iets door te gaan.

Gewonnen

We hadden immers, natuurlijk mede ’dankzij’ de ramp in Tsjernobyl, het pleit bijna beslecht. Dodewaard ging dicht, Borssele zou gesloten worden en om nu mensen in beweging proberen te brengen om een geplande sluiting nog wat te vervroegen was wel wat erg ingewikkeld. Bovendien eisten andere zaken de aandacht op. Klimaatverandering was het volgende grote issue dat niet alleen als een technisch maar vooral ook als een politiek probleem gedefinieerd kon worden en waar de rol van Milieudefensie dan ook onmisbaar was. Politieke problemen gaan over belangen en om een belangenstrijd te winnen heb je macht nodig.

Milieudefensie was en is er niet vies van om te proberen macht op te bouwen, niet alleen door steun te verwerven onder de bevolking maar ook door zonodig stevig in actie te komen. Het doel is dan steeds om iets in beweging te kunnen zetten dat tot daadwerkelijke verandering leidt.

Of verloren?

Als gezegd, rond kernenergie waren we er bijna. Niet alleen in Nederland maar wereldwijd was de trend dat het atoom in relatieve en absolute zin een steeds kleinere rol zou gaan spelen. Kernenergie stond op de afgrond. Alleen hebben we collectief verzuimd haar het allerlaatste duwtje te geven. En in een periode waarin iedereen terecht zorgen kreeg over klimaatverandering, de echt schone bronnen weliswaar groeiden maar niet snel genoeg, kernenergie geen item meer was en de landen met olie en gas steeds zelfbewuster werden (of vervelender, een beetje afhankelijk van uw smaak) keerde het tij en verschoof de publieke opinie.

Terwijl er feitelijk rond kernenergie zelf niets veranderd is (alle aloude argumenten zijn nog net zo valide als 30 jaar geleden) wordt er weer serieus gepraat over nieuwe kerncentrales en mag Borssele in elk geval 20 jaar langer doorgaan met het produceren van levensgevaarlijk kernafval, materiaal voor kernbommen, uranium gebruiken dat uit prachtige natuurgebieden gewonnen wordt, ons blootstellen aan die kleine kans op een fataal ongeluk en middels verborgen subsidies en onbetaalde rekeningen gemeenschapsgeld opslorpen.

Radioactieve appels en fossiele peren

En waarom is het dan precies zo jammer dat Milieudefensie niet meehelpt om de nucleaire industrie alsnog het laatste zetje te geven. Niet alleen om dat extra kernafval, de extra straling, plutonium, transporten, proliferatiegevaar, uitnodigende object voor terroristische aanslagen, de kans op dat grote ongeluk. Op zichzelf al genoeg redenen.

Maar dat is misschien nog een kwestie van appels en peren; hoe bepaal je of kernafval gevaarlijker is dan CO2. En hoe bepaal je op grond van die manke vergelijking dat je nu wel meer moet doen tegen kernenergie en misschien even wat minder tegen fossiel. Ofwel; het milieuprobleem is in beide gevallen groot en onderling te slecht vergelijkbaar om op die grond tot een zinvolle afweging te komen.

Maar hoe dan?

Blijft over de andere gronden waarop je iets af kunt afwegen. Bijvoorbeeld de wat meer strategische. Ik noem er een paar die wat mij betreft allemaal even belangrijk zijn:

- Deze kunnen we snel winnen. Het is op dit moment veel makkelijker om voor eens en al van kernenergie af te komen dan van fossiel. En het is van wezenlijk belang dat de milieubeweging af en toe een klinkende overwinning behaalt en niet alleen maar achter de nare feiten aanloopt. Maar dan moet je wel nu actief worden, en niet pas als de centrale gebouwd wordt.

- Kernenergie heeft nog steeds een sterk symbolische waarde. Doorgaan met kernenergie staat voor doorgaan op een ouderwetse en doodlopende weg. Investeren in kernenergie betekent niet alleen dat er weer een kerncentrale bij komt maar ook en vooral dat we weer teruggeworpen worden in tijd. Een kolencentrale tegenhouden levert op dit moment vele malen minder op dan een kerncentrale tegenhouden.

- Het tegengaan van het ‘lock-in’ effect. Een kerncentrale bouwen kost drie miljard en dat betekent dat bv. een investeerder of een land zich voor langere tijd vastlegt. Het betekent eindeloos gesteggel en aandacht die ten koste gaat van waar het eigenlijk over zou moeten gaan.

- Het voorbeeld –effect. Internationaal wordt er nog steeds - al dan niet terecht - naar Nederland gekeken als gidsland op milieugebied. De reacties in internationale media op het voornemen om een nieuwe kerncentrale te bouwen waren dan ook veelzeggend. Maar dat kun je ook omdraaien; als hier op goede gronden besloten wordt echt te stoppen met kernenergie heeft dat een grote impact.

Kortom; ik vind het een gemiste kans voor Milieudefensie en ik ben er van overtuigd dat het allemaal veel moeilijker wordt als de milieubeweging niet snel een grote vuist maakt en het onderwerp overlaat aan een paar organisaties. Het zou beschamend en zeer contraproductief zijn als we het na decennia van knokken tegen kernenergie accepteren dat er weer een nieuwe centrale gebouwd wordt.

En wat dan?

Wat zou Milieudefensie dan kunnen doen? De lokale groepen zijn nog steeds een belangrijke troefkaart. Het gaat namelijk nu ook om voorlichting, kleine lokale acties, het zichtbaar maken van weerzin en potentieel verzet, kortom; het opstoken van vuurtjes. En heel belangrijk is de intermediaire rol die MD zou kunnen vervullen bij het bouwen aan grote coalities. WISE werkt bv. aan de ontwikkeling van criteria waaraan nieuwe kernenergie minimaal moet voldoen – en die zullen er hoogstwaarschijnlijk anders uitzien dan de criteria van Van Geel. Om brede ondersteuning te krijgen voor ‘onze’ criteria, van vakbonden tot energiebedrijven, is het van belang een goede afzender en masseur te vinden. Milieudefensie zou die kunnen zijn.

Maar dan moet je het wel willen.

Peer de Rijk/WISE