Tegenstroom

Terwijl de zon schijnt, stoken wereldwijd meer dan 1 miljard mensen gemiddeld 1 kg hout per persoon per dag. Er is voor de allerarmsten niets anders beschikbaar voor het klaarmaken van dagelijks voedsel. Zij leven doorgaans maatschappelijk en economisch geisoleerd.
Dit is ook onze ervaring als vrijwilligers van de Stichting Solar Cooking die samen met lokale NGO’s, let wel, kleinschalige Koken met de Zon projecten uitvoert in Oeganda, Ethiopie, Eritrea en Puntland/Somalië; gefinancierd door zeer veel particuliere donaties aangevuld met premies van Wilde Ganzen/ ICCO en NCDO.
De doelgroepen in deze solar cooking projecten zijn de allerarmsten die de helft van hun maandgeld besteden aan de aankoop van hout, of wel iedere dag 3 a 4 uur lopen om hout te verzamelen, vaak geconfronteerd met fysiek geweld. Een gezin van 7 personen gebruikt per maand ongeveer 200 kg hout voor het koken. Er is 70 kg houtskool p.m. voor een gezin van 6 personen nodig om dagelijks te koken; 70 kg houtskool wordt gestookt uit 700 kg vers hout, dit zijn 3 a 4 8 jarige bomen. Momenteel verzamelen we met de NGO in Oeganda hierover gegevens ivb klimaatfonds beleid van HIVOS.
De lokale NGO’s die de solar cooking projecten uitvoeren volgen een integrale benadering: d.w.z. een langlopend programma over het gebruik en inpassen van de Cookit, hooimand, hout besparende kachel voor dagelijks koken, deze zelf terug verdienen, marktwerking ontwikkelen, lokale herbeplanting. Daarnaast het opzetten van lokale fabricage van cookits, hooimanden en hout besparende kachels door vrouwen, officieel aangeduid als Female Heads of Households.
Door de ontwikkeling van een meerjaren, langlopend kook lesprogramma en deelname in de lokale economie van kooktoestellen kan een cultuuromslag gerealiseerd worden.
De Cookit (karton met aluminiumfolie, zwarte pan en plastic zak) is samen met de hooimand een allereerste begin. De Cookit is het allereenvoudigste en goedkoopste zonne kooktoestel ter wereld, waar nagenoeg alle voedsel in kan worden klaargemaakt. De Cookit kan door de vrouwen zelf worden geproduceerd in lokale werkplaatsen. Kostprijs van de Cookit is E10,-, gaat 1 ½ jaar mee. De simpele maar uiterst doeltreffende hooimand kost E 12,- ,gaat vele jaren mee. De cultuuromslag begint met de Cookit en hooimand, naast de bouw van hout besparende ovens/ kachels. Daarna kan bij toename van inkomen, evt. de veel duurdere solar box worden aangeschaft.
De parabool (zie uitnodiging) is een pracht van een hoge temperatuur zonne-koker maar niet bereikbaar voor de allerarmsten; echter wel geschikt voor collectief koken zoals op scholen, ziekenhuizen in onze doeldorpen. (En dan hebben we het maar helemaal niet over zonnepanelen……..)
Essentieel is dat vrouwen de Cookit, hooimand maar ook de hout besparende kachel moeten kunnen terug verdienen: door micro krediet programma’s, betaling in periodieken of door participatie in een herbeplanting programma.

In onze projecten wordt door de NGO een solar cooking bijeenkomst georganiseerd voor het hele dorp in aanwezigheid van dorpsoudsten en andere lokale autoriteiten.
De lokale kook instructrices demonstreren het koken in de cookit en gebruik van de hooimand. Door met z’n allen het klaar gemaakte voedsel te eten, ontstaat er bij velen, ook bij de mannen, een grote nieuwsgierigheid, een eerste solar cooking awareness.
Door de lokale instructrices wordt een 6 maanden programma aan vrouwen aangeboden waarin iedere maand collectief wordt gekookt en thema’s rondom cultuur, recepten, babyvoeding en het gebruik van verschillende soorten kooktoestellen aan de orde komen. Na 7 maanden vinden eerste effect evaluaties plaats.
Ervaring leert dat zonder een langlopend programma onder leiding van en gedragen door lokale instructrices een cultuuromslag niet, let wel niet zal plaatsvinden.

En dan nog dit. De olie van de Jatropha plant als brandstof voor koken is nog een weg te gaan, maar verdient alle aandacht voor toepassing als brandstof voor koken. Naast de grootschalige aanpak van Jatropha plantages in bv Ethiopie, Tanzania (en Oeganda) bedoeld voor export, zou de ontwikkeling van deze brandstof zich ook tegelijkertijd moeten richten op kleinschalige projecten op gronden in de directe omgeving van de afgelegen dorpen waar NGO’s solar en andere kookprogramma’s ontwikkelen.
Is er al een Jatropha olie kachel ontwikkeld voor kookdoeleinden?

Kan duurzame energie en armoede bestrijding samengaan?
Ja, wel degelijk, maar alleen met een meerjaren kookprogramma en meerjaren subsidies voor het ontwikkelen van samenwerkingsverbanden tussen lokale NGO’s en lokale bedrijfjes waarin vrouwen, Female Heads of Households intensief participeren en inkomen kunnen verkrijgen. Zo ontstaat een groeiende marktwerking en kunnen de allerarmsten uit een economisch isolement komen.

Clara Thomas
035 5312018
Blaricum
e-mail: info@solarcooking.nl
www.solarcooking.nl