Tegenstroom

Je hoort en leest vaak dat het eigenlijk weinig of geen zin heeft om in Nederland een spaarlampje in te draaien: wij dragen hier maar bij aan 1% van de totale CO2 uitstoot wereldwijd. China daarentegen, dáár zouden we iets aan moeten doen! Zij stampen elke dag drie kerncentrales uit de grond en minstens zoveel kolencentrales om de met enorme snelheid groeiende economie te kunnen ondersteunen, aldus de wandelgangen. Om wat fabels uit de wereld te helpen en wat feiten en vooruitzichten er weer in, heeft Eva Sternfeld op uitnodiging van WISE een aantal lezingen gehouden op verschillende plekken in Nederland. Hieronder een samenvatting van haar verhaal.

De economische ontwikkeling van China gaat gepaard met een sterk groeiende behoefte aan energie. Om hieraan te voldoen is er in het vijfjarenplan van 2006-2011 een uitbreiding voorzien van zowel hernieuwbare energie als van kernenergie en kolen. Toch is het energieverbruik in China relatief gezien kleiner dan in andere geïndustrialiseerde landen. Wanneer je per land kijkt naar het percentage van de wereldbevolking dat zij herbergt en het percentage van de energieconsumptie dat zij voor haar rekening neemt, dan valt op dat (in 2005) in de VS nog geen 5 procent van de wereldbevolking woont, maar dat zij voor ruim 22% van de wereldwijde energieconsumptie verantwoordelijk is. China daarentegen geeft onderdak aan meer dan 20% van de wereldbevolking (dus 4 keer zoveel als de VS) en is verantwoordelijk voor bijna 15 procent van de energieconsumptie wereldwijd. Per hoofd van de bevolking is China dus voorlopig nog niet zo ver als de VS of de EU.
Echter, het gaat wel heel hard met China. Sinds 1990 is er een grote economische ontwikkeling gaande, die gepaard gaat met een enorme toename van de energieconsumptie. De primaire energieconsumptie is met meer dan 70% gestegen! China is nu de op twee na grootste verbruiker van energie (na de VS), en de op drie na grootste energie opwekker (na de VS en Rusland).
Op dit moment is China nog voor het overgrote deel afhankelijk van kolen in haar energievoorziening. Slechts 2,9 % van de energievoorziening wordt geleverd door aardgas, en 7,2 % door hernieuwbare energiebronnen. Let wel: hier valt ook kernenergie onder (volgens de Chinezen)! China heeft veel kolen, ongeveer 12% van de voorraden wereldwijd. Het land is dan ook de grootste vervaardiger en gebruiker van kolen in de wereld. Olie- en aardgasvoorraden zijn niet voldoende om de groeiende vraag te ondersteunen. In 2004 steeg China naar de tweede plek van grootste olie-importeurs ter wereld. De vraag groeit echter sneller dan de aanvoer, wat onder andere leidt tot frequente stroomuitval in de oostelijke economische zones van China. De trend tot urbanisatie helpt hier ook niet aan mee, want dit leidt tot een nog grotere energievraag. Bovendien willen steeds meer Chinezen een eigen auto, waardoor wordt verwacht dat er ongeveer 12 keer zoveel gemotoriseerde privé-voertuigen zullen rondrijden in China rond 2030. Die hebben ook energie nodig om op te rijden, en zijn uiteraard bovendien niet prettig voor de CO2 uitstoot.
De grote behoefte aan energie heeft zo haar gevolgen voor de milieukwaliteit in China. Zo’n 400.000 doden per jaar worden toegeschreven aan luchtvervuiling. Tweederde van de stedelijke bevolking leeft in steden met een slechte of zeer slechte luchtkwaliteit. Daarbij zijn de koolmijnen in China zeer gevaarlijk: tussen 4800 en 7000 mensen vinden per jaar de dood door ongelukken in de mijnen. Daarbij komen nog de duizenden mijnwerkers die jaarlijks sterven aan longaandoeningen en andere mijngerelateerde ziektes! Ook zure regen is een groot probleem, en verantwoordelijk voor een geschatte 13 biljoen dollar economische schade per jaar.
China is niet efficiënt met energie. Men gebruikt in China ongeveer 2-3 keer zoveel energie voor verwarmen dan West-Europese en Noord-Amerikaanse landen met hetzelfde klimaat. Gebouwen zijn vaak zeer slecht geïsoleerd. En de auto’s gebruiken 20% meer olie dan hier.
De groei van energieconsumptie gaat samen met een groei van CO2 emissies. Deze zijn meer dan verdubbeld sinds 1990. China is verantwoordelijk voor 18% van de mondiale CO2 uitstoot, en staat inmiddels op de tweede plek van de landen met de meeste CO2 uitstoot. Verwacht wordt dat zij binnenkort de Verenigde Staten zal inhalen. Koolverbranding is de oorzaak van 70% van de CO2 emissies. Maar ook hier geldt: per capita is de emissie (3,7 ton per jaar) nog laag vergeleken met die van Europa (7 ton) en de VS (19 ton!).
Er worden voor China flinke gevolgen voorspeld voor klimaatverandering. Ernstige sociaal-economische risico’s hangen samen met de opwarming van de aarde voor China, met gevolgen voor de drinkwatervoorziening, droogte in het westen van China, overstromingen in het Zuiden en een daling van beschikbaar voedsel. Dit zal leiden tot miljoenen milieuvluchtelingen vanuit de verdroogde westerse regio’s en overstroomde kustgebieden, aldus de voorspellingen.
De overheid is van de problemen op de hoogte, en heeft een vijfjarenplan ontworpen met doelen als het reduceren van de energieconsumptie. Bovendien is er geïnvesteerd in hernieuwbare, schone energie. De Chinese overheid verstaat hier echter ook kernenergie onder, wat natuurlijk discutabel is. Er is een groot potentieel om energie-efficiency te verbeteren en hernieuwbare energie te ontwikkelen. China hoopt het aandeel van hernieuwbare energie te verhogen van 7% naar 15%. Kernenergie zal groeien van 2% naar 4%. Kolen zullen echter de belangrijkste energiebron blijven. China wil meer dan 500 nieuwe kolencentrales bouwen binnen het komende decennium! Schone kolentechnologie is daarom van groot belang.
China is wereldleider in het gebruik van waterkracht, maar doet dat onder andere door middel van grote controversiële projecten met enorme gevolgen voor milieu en de bevolking. Windenergie is nog steeds relatief duur, omdat veel van de technologie geïmporteerd moet worden. Zonne-energie heeft potentie, maar de Chinese technologie loopt zo’n 5-15 jaar achter, bovendien moeten de grondstoffen hiervoor ook geïmporteerd worden. Echter, 60% van het onderzoeksbudget voor hernieuwbare energie is bestemd voor de ontwikkeling van zonne-energie.
China begon met het produceren van kernenergie voor huishoudelijk gebruik in 1985, de eerste reactor startte de commerciële productie in 1994. Op dit moment zijn er 9 kerncentrales in werking, en twee zullen er snel aan toegevoegd zullen. Alle kerncentrales zijn gelegen in dichtbevolkte gebieden. China heeft wel uraniumvoorraden, maar waarschijnlijk niet genoeg om een groeiende kernenergiesector te bevoorraden. Daarom is een overeenkomst gesloten met Australië om uranium te importeren. Verrijking van uranium voor de Chinese markt wordt ook door URENCO in Europa gedaan.
De kernenergiesector heeft niet zoveel groei doorgemaakt sinds de eerste centrale werd opgestart, tot 2003, toen er veel energiestoringen waren in het economisch ontwikkelde oosten van China. De kernenergieplannen werden toen aangepast: in 2020 moet 4 procent worden opgewekt door kerncentrales, wat betekent dat er zo’n dertig kerncentrales bijgebouwd zullen moeten worden. Dit maakt China een interessante markt voor internationale leveranciers van kerntechnologie. Er is in China geen open debat over de risico’s van kernenergie. De media verzekeren dat kernenergie schoon en veilig is. Ook milieuorganisaties hebben de problemen rond kernenergie (nog) niet opgepakt.
Maar er is hoop. Naarmate de levensstandaard van de Chinezen stijgt, groeit ook de behoefte aan een betere levenskwaliteit, inclusief een schoner milieu. Daarnaast is er een groeiend milieubewustzijn bij de nationale leiders, wordt milieuwetgeving steeds beter gehandhaafd en wordt er geïnvesteerd in nieuwe technologieën.

Veel ogen zijn gericht op China en er wordt druk gediscussieerd over de milieugevolgen van de Chinese economische ontwikkeling. De vraag rijst of landen als China zich net zo mogen ontwikkelen als westerse landen zonder zich druk te maken over het milieu.

Eva Sternfeld werkt al sinds ruim zeven jaar in China, bij het China Environment and Sustainable Development Reference & Research Center. Zij specialiseerde zich eerst in watervraagstukken, maar heeft zich de laatste jaren verdiept in de energiesituatie in China.