Tegenstroom

WISE roept politiek op nieuwe kernenergie voor minstens dertig jaar af te serveren.

Nu is dan eindelijk het SER-advies over kernenergie bekend geworden. Het heeft meer dan een jaar geduurd en er staat eigenlijk niks nieuws in. Zonneklaar is de conclusie dat alle oude problemen rond kernenergie nog niet zijn opgelost. Ook de vakbeweging kwam na de zomer van 2007, toen het feitenonderzoek beschikbaar kwam, al tot die conclusie. De FNV en het CNV schreven ieder een eigen notitie die - los van elkaar - concludeerden dat kernenergie de komende decennia geen optie is.

Een zelfbewuste vakbeweging zou hiermee naar buiten zijn gekomen en aan de SER hebben laten weten dat het nutteloos is eindeloos door te emmeren over teksten die ook de werkgevers (het VNO) tevreden houdt. Het nu vrijgekomen advies is niet meer dan een oproep om de komende jaren te blijven kijken naar de optie. WISE vindt dat onzin.

Vervolg hieronder inclusief stukken uit en over het SER-advies m.b.t. kernenergie.

Tegen de tijd dat er inherent veilige reactoren beschikbaar zijn, proliferatie van kennis en materiaal niet meer mogelijk is, uraniumwinning helemaal schoon is, een aanslag met grote gevolgen uitgesloten is, de transporten veilig zijn en het afval niet meer voor tienduizenden jaren van alles en iedereen geïsoleerd hoeft te worden, praten we wel weer verder. Ondertussen zullen we alle kennis en aandacht, geld en energie nodig hebben om de slag naar een werkelijk duurzame energievoorziening te maken EN zullen we alles op alles moeten zetten om zo veel mogelijk 'hotspots' (van Borssele tot de uraniummijnen in Kazakstan) op te ruimen en veilig achter te laten voor onze kindskinderen.

De Sociaal Economische Raad is al een jaar bezig een advies op te stellen over de vraag of Nederland meer kernenergie nodig heeft om de klimaatdoelstelling te halen. Die doelstellingen gelden voor de zogenaamde transitieperiode, de komende 2 a 3 decennia waarin we op weg gaan naar een bijna volledig duurzame energievoorziening. In de SER zitten behalve de werkgevers en zogenaamde Kroonleden (onafhankelijk) natuurlijk de vakbeweging (FNV en CNV) maar ook vertegenwoordigers van twee milieuorganisaties.

WISE heeft de organisaties meerdere malen gevraagd deelname te heroverwegen; er zijn met gemak tientallen redenen te bedenken waarom kernenergie geen rol kan en mag spelen in de transitie. Daar weer opnieuw een jaar over gaan praten leidt enorm af van wat er werkelijk moet gebeuren.

Maar als je eenmaal in de SER zit moet je meespelen. Bovendien, zo redeneerden de milieuclubs, als wij niet meedoen is de kans groter dat de vakbeweging zich inhoudelijk laat 'overrulen', zij weten immers nog minder van kernenergie.
Overigens had diezelfde vakbeweging ook eigenlijk helemaal niet zo'n behoefte aan een advies over kernenergie maar ze zaten midden in het debat over het ontslagrecht en wilden, toen ook al, de relatie met het VNO niet verder verslechteren.

Voor wie denkt dat een dergelijk gezelschap een rationele afweging maakt van voor- en nadelen is er slecht nieuws; de werkgevers (VNO met voorzitter Wientjes voorop) sloven zich sinds een jaar of twee uit om een nieuwe kerncentrale mogelijk te maken. De ene keer zegt hij dat er helemaal niet meer gepraat hoeft te worden ('de milieubeweging frustreert vooruitgang;) en de andere keer misbruikt hij het SER-proces om aan te tonen dat ook de werkgevers 'bereid zijn na te denken'.

De SER besluit in de zomer van 2007 eerst maar eens een factfinding rapport factfinfingpdf te laten maken door het ECN/NRG. Dat rapport is lang niet slecht. Allereerst wordt klip en klaar geconstateerd dat kernenergie niet duurzaam is. Er zijn nog te veel onzekerheden en problemen met betrekking tot onder andere afvalverwerking, uraniumvoorraden, het gevaar van proliferatie en zelfs veiligheid van de installaties zelf. Bovendien blijkt

• dat uitbreiding van het kernenergievermogen geen gunstig effect heeft op de werkgelegenheid,
• dat uitbreiding van het kernenergievermogen geen lagere energiekosten oplevert voor de industrie,
• dat de kosten van kernenergie de laatste jaren alleen maar gestegen zijn.

Eigenlijk is de conclusie helder; als een nieuwe kerncentrale maar zeer beperkt bijdraagt aan minder CO2-uitstoot, heel duur is en voor veel andere soorten vervuiling zorgt (en bijdraagt aan politieke instabiliteit, de kans op een milieu- en economische ramp vergroot, een enorm lock-in effect heeft op de transitie, de doorbraak van werkelijk duurzame bronnen blokkeert) dan moet je het dus niet doen.

In elk geval niet in de transitieperiode want die is NU. Je kunt van alles hopen voor toekomstige soorten kerncentrales en je kunt fantaseren over mogelijke doorbraken rond afval, veiligheid, kosten en proliferatie maar dat is allemaal nog zo ver weg dat je in elk geval de komende 30/40 jaar niet bezig hoeft te zijn met voorbereidingen of discussies over precieze criteria.

Er volgt natuurlijk een ronde van vragen en opmerkingen waarin alle partijen commentaar geven op de fact finding. Langzamerhand wordt duidelijk hoe de hazen lopen. De verschillende partijen in de SER worden gevraagd met een eigen positiebepaling te komen.

De FNV, het CNV, het VNO en SNM/VMD komen met notities op basis van de factfinding. Onverwacht helder zijn de stukken van de vakbeweging; de organisaties zijn helemaal niet principieel tegen kernenergie maar komen op basis van de feiten tot de conclusie dat het de komende decennia zowel niet nodig als dom is om te pleiten voor meer kerncentrales.

Maar dat was natuurlijk niet wat het VNO wilde horen. En dus kwam er een uiterst moeizaam proces op gang waarin de verschillende spelers binnen de SER komma voor komma proberen terreinwinst te boeken voor hun standpunt.

Medio december 2007 werd eigenlijk duidelijk dat er geen unaniem advies meer inzat. De voorzitter van de SER wil dat wel heel graag maar is enerzijds gewoon te sturend (richting een gematigd positief advies) en anderzijds niet bij machte het proces werkelijk goed te leiden.
De twee milieuorganisaties in de SER komen - op basis van de feiten zoals ze in het ECN/NRG rapport staan - met een lijst van voorwaarden en criteria waaraan kernenergie zou moeten voldoen om een rol te kunnen spelen. Ze zijn immers ook niet principieel tegen kernenergie en als de problemen opgelost worden en de markt denkt dan met succes te kunnen investeren is het denkbaar dat het zo ver komt.

Die criteria zijn eigenlijk heel logisch en redelijk. Je zou er nog van alles bij kunnen bedenken dat eigenlijk ook heel redelijk is en dat de kansen voor nieuwe kerncentrales kleiner maakt. Maar de twee milieuorganisaties willen ook niet te ver afdrijven van de vakbeweging en de SER. En dus komen ze met het alleszins redelijke stuk.

Toch wordt dit van tafel geveegd door het VNO en Rinnooy Kan.
Een voor een worden de criteria gesloopt, worden komma's verzet, kanttekeningen geplaatsts en wordt er twijfel gezaaid. Hier wreekt zich ook duidelijk dat de twee milieuorganisaties in de SER eigenlijk geen expertise op het onderwerp hebben.
Wat als voorstel overblijft is een sterk verwaterd lijstje wensen in de categorie;" we gaan allemaal ons best doen om de wereld een stukje mooier te maken en we vertrouwen er op dat we alle problemen gaan oplossen".

Eind januari 2008 wordt duidelijk dat de milieuorganisaties hier echt niet mee uit de voeten kunnen; een unaniem advies is onmogelijk en het nu voorliggende voorstel van de SER-voorzitter is waardeloos.

De milieuorganisaties doen nog 1 poging om in elk geval recht te doen aan de resultaten van de fact-finding maar het komt niet meer goed. Probleem is wel dat de FNV inmiddels heeft laten weten niet uit het proces te zullen stappen en desnoods akkoord te zullen gaan met het SER-stuk. Niet omdat ze het er mee eens zijn maar omdat ze de verhoudingen met het VNO niet op het spel willen zetten rond de kwestie van het ontslagrecht. Tot zover een onafhankelijke en zelfbewuste vakbeweging.....

WISE vindt dat de weg naar een duurzame toekomst (de transitie) ook zo duurzaam mogelijk moet zijn. De keuze voor vieze, dure en onveilige kernenergie is irrationeel en blokkeert versnelde groei van werkelijk duurzame oplossingen.