Tegenstroom

Uranium: de grondstof voor kernenergie. De winning van uranium vindt plaats in verschillende landen wereldwijd. Wat zijn de lokale gevolgen van uraniummijnbouw? Worden mensen er beter op? Wordt het milieu afdoende beschermd?

In de afgelopen jaren heeft WISE steeds opnieuw gezien dat uraniummijnbouw ernstige schade veroorzaakt. Radioactieve en toxische stoffen komen in te grote hoeveelheden in het milieu terecht, werknemers worden blootgesteld aan straling, en lokale gemeenschappen hebben vaak geen inspraak op wat er op hun eigen grond gebeurt. WISE heeft dit waargenomen in alle landen waar uraniummijnbouw plaatsvindt: zowel in Australië en Canada, als in Kazachstan en Rusland.

In de laatste jaren is er sprake geweest van een 'uranium rush' in Afrika. Vele bedrijven grepen de kans om mijnen op te starten in Afrika. WISE maakt zich hierover zorgen. Onze verwachting is dat als de negatieve gevolgen van uraniummijnbouw in Australië al niet voldoende ingeperkt worden, dat de situatie in Afrika nog meer uit de hand kan lopen. We wilden weten hoe de stand van zaken is in Afrika, en besloten zelf een grootschalig onderzoek te verrichten.

In 2010 en 2011 heeft WISE, in samenwerking met SOMO, in het kader van dit 'Uranium uit Afrika' project onderzoek gedaan in Zuid-Afrika, Namibië en de Centraal Afrikaanse Republiek. Daar zijn lokale mijnen bezocht en is uitvoerig gesproken met een aantal mijnbouwbedrijven: het Franse staatsbedrijf AREVA, het Zuid-Afrikaanse AngloGold Ashanti, het Anglo-Australische Rio Tinto, het Australische Paladin, en het Canadese bedrijf First Uranium. 

Vervuiling en sociale problemen door uraniummijnbouw

WISE concludeert in haar uraniumrapport dat winning van uranium op grote schaal voor radioactieve en toxische vervuiling in Afrika zorgt. Internationale mijnbouwbedrijven worden nauwelijks gecontroleerd en gereguleerd, de lokale bevolking heeft vaak weinig inspraak op beslissingen die hun land en gezondheid aangaan en de mogelijke lange termijngevolgen worden onvoldoende erkend en bestreden. Reusachtige bergen radioactieve en giftige afval blijven achter als de mijn gesloten wordt.

De vraag naar uranium voor de productie van kernenergie heeft in de afgelopen jaren geleid tot een toename van het aantal buitenlandse bedrijven dat uranium wil delven in Afrikaanse landen. Uraniummijnbouw gaat gepaard met grote milieugevolgen en risico’s voor de gezondheid. De kosten van rehabilitatie van het mijnbouwgebied liggen vaak vele malen hoger dan de totale opbrengst van het uranium tijdens de productieperiode van de mijn. Uraniummijnbouw wordt door veel Afrikaanse landen echter toegestaan vanwege de financiële voordelen op korte termijn. 

Verantwoorde uraniumproductie: mogelijk of ondenkbaar?

Het uitgebrachte rapport Uranium from Africa. Mitigation of uranium mining impacts on society and environment by industry and governments  beschrijft hoe uraniummijnbouwbedrijven nauwelijks verantwoording hoeven af te leggen over hun Afrikaanse operaties. Ook laat het zien hoe overheden en burgers kampen met een gebrek aan kennis en middelen om de bedrijven adequaat te controleren en aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Inspraak door burgers en bescherming van hun rechten is minimaal en bedrijven en overheden doen te weinig om radioactieve en toxische besmetting van water, land en lucht te voorkomen.

Maar ook op andere plaatsen, en met andere mijnbouwtechnieken, is het een illusie om te denken dat uranium echt verantwoord kan worden geproduceerd. Uranium wordt op geen enkele plek duurzaam geproduceerd. Ook andere uraniumproducerende landen, zoals Canada, Australië en Kazachstan, kampen met ernstige milieuschade ten gevolge van de mijnbouw. Wie door de PR van de bedrijven heenprikt en kijkt naar de lijst met ongelukken, lekkages, en aantasting van het milieu, moet constateren dat ook de 'voorbeeldige' mijnen absoluut onderpresteren op milieu- en sociaal vlak.

Uraniummijnbouw en Nederlandse kerncentrales

Wat voor implicaties heeft dit voor Nederland? Bij WISE zouden wij het liefst een moratorium op uraniummijnbouw zien. Wij beschouwen uranium, net als asbest, als een grondstof die zoveel negatieve implicaties met zich meebrengt, dat je de keuze moet maken om het überhaupt niet te winnen. We kunnen ook prima zonder: wij zijn in Nederland niet afhankelijk van kernenergie.

Maar stel dat er wel nieuwe kerncentrales gebouwd gaan worden in Nederland, dan kunnen we prima eisen stellen aan de condities waaronder onze geïmporteerde grondstoffen worden geproduceerd. De vraag is alleen of hiertoe politieke wil aanwezig is in Nederland.

Het nu gepubliceerde onderzoek werd gedaan in het kader van een project rond uraniummijnbouw in Afrika. In het kader van dat project publiceerden SOMO en WISE al eerder het rapport Radioactive Revenues, Financial Flows between Uranium Mining Companies and African Governments.