Tegenstroom

Kans op ongelukken

De risico's op ongelukken bij transporten moge voldoende duidelijk zijn: het gesleep van radioaktief materiaal per trein, vrachtwagen of schip over de hele wereld leidt niet voor niets veelvuldig tot protesten. Maar ook de risico's van een ongeluk in een kerninstallatie is niet denkbeeldig: sinds de grote ramp in de kerncentrale in Tsjernobyl in 1986 hebben zich al 22 serieuze ongelukken voorgedaan in nucleaire installaties, en vele kleinere. Slechts zelden halen deze ongelukken het nieuws, maar dat maakt ze niet minder ernstig of bedreigend. Vaak komt radioaktief materiaal in het milieu, of moet een installatie versneld worden stilgelegd om erger te voorkomen. In 2006 deed zich in Forsmark (Zweden) een ongeluk voor dat, volgens een voormalig directeur, bijna was uitgelopen op een melt-down.

Risico's in Nederland

Nederland heeft één kerncentrale voor de opwekking van elektriciteit, in het Zeeuwse Borssele. Er staat een uraniumverrijkingsfabriek in Almelo en er zijn drie reactoren voor nucleair onderzoek. Twee daarvan staan bij de ECN in de duinen van Petten, één is gevestigd in de Universiteit van Delft.

Aan de hand van theoretische modellen worden kansberekeningen gemaakt: hoe vaak kan in theorie een ernstig ongeluk plaatsvinden in een kerninstallatie. Deze kwestie is kennelijk niet eenvoudig want er worden vele tientallen verschillende antwoorden op gegeven, die voortdurend weer worden bijgesteld in positieve of negatieve richting.

In feite doet het er ook niet veel toe of een ramp in theorie eens in de duizend of tienduizend jaar zal plaatsvinden. Veel belangrijker is dat dergelijke ongelukken al hebben plaatsgevonden, dat ze absoluut niet uit te sluiten zijn en dat de gevolgen zo vernietigend zijn dat het risico eigenlijk niet genomen zou mogen worden. De kans op menselijk falen (oorzaak van de ongelukken in Harrisburg en Tsjernobyl) is bijvoorbeeld niet te berekenen.

Rampenplannen

Een dichtbevolkt land als Nederland komt in een noodsituatie voor onoverkomelijke problemen te staan. Elke gemeente met een nucleaire installatie binnen haar grenzen heeft een uitgebreid rampenplan. Bij tijd en wijle worden deze op heel kleine schaal beproefd. Zelfs oefeningen met geïnstrueerde mensen lopen meestal volledig in het honderd.

Waar de installatie ook staat, bij een beetje ongunstige wind moeten er al gauw een miljoen mensen verplaatst kunnen worden. Het is volstrekt irreëel te veronderstellen dat een dergelijke operatie in korte tijd mogelijk is. Om de grote paniek en chaotische vlucht van mensen de baas te kunnen zullen leger en politie op grote schaal ingezet moeten worden. Tot welke taferelen dit kan leiden laat zich raden. De overheid zou er goed aan doen op dit punt eerlijk te zijn: effectieve evacuatie (het werkelijk in veiligheid brengen van mensen)is na een kernramp in Nederland onmogelijk.